M1:370 — کو چه آمیزد ز اغراض نهان / در عبادتها و در اخلاصِ جان

Acest cuplet face parte dintr-o digresiune importantă în povestea vizirului trădător. După ce descrie cum vizirul îi înșela pe creștini printr-o falsă evlavie, Rumi se oprește pentru a reflecta asupra unei probleme spirituale mai profunde: înșelăciunea sinelui (în persană, nafs).

Versul nu se mai referă la vizir, ci la acest „eu” inferior, comparat cu un „غول” (ghul), un demon schimbător de formă. Rumi subliniază că unii dintre Companionii Profetului Muhammad, în marea lor perspicacitate spirituală, nu cereau doar îndrumare pentru a face fapte bune, ci Îl rugau pe Profet să le dezvăluie înșelăciunile subtile ale propriului nafs. Ei înțelegeau că cel mai mare pericol nu vine din exterior, ci din interior.

Ideea centrală este că eul își poate amesteca „scopurile ascunse” (aġrāż-e nahān) — cum ar fi vanitatea, dorința de a fi lăudat sau sentimentul de superioritate — în cele mai sacre practici: rugăciunea, postul, meditația. Aceste motive contaminează „sinceritatea sufletului” (ikhlāṣ-e jān), transformând un act de devotament pur într-unul care servește, în secret, egoul. Versul este un avertisment că vigilența spirituală nu înseamnă doar a face ceea ce este corect, ci și a examina de ce o facem, pândind constant amestecul motivelor egoiste.

这句诗出自一个关于奸诈大臣的故事。这位大臣伪装成虔诚的基督徒，目的是从内部瓦解基督教。鲁米借此故事转而探讨一个更深层的主题：内在的伪善，即“自我”或“本我”（nafs）的诡计。

在此上下文中，鲁米赞扬了先知穆罕默德的门徒（صحابة, Sahāba）。他们不仅是虔诚的信徒，更是敏锐的灵魂洞察者。他们向先知请教的，不是如何增加功修的回报，而是如何识破“自我”那如食尸鬼（غول, ghūl）般狡猾的阴谋。这句诗具体说明了他们所要探查的——“自我”究竟是如何将“隐秘的私欲”（اغراض نهان）这种杂质，偷偷掺入到本应纯粹的“崇拜”（عبادتها）和发自“灵魂的赤诚”（اخلاصِ جان）之中的。

因此，这句诗的核心在于区分外在的虔诚行为与内在动机的纯粹性。真正的灵性修行者，如同那些“吹毛求疵”的门徒，会像筛查微尘一样审视自己的内心，警惕任何源于自负、虚荣或私利的动机污染了他们对神的奉献。这是一种深刻的内省功夫，远比外在的宗教仪式更为艰难和重要。

مولانا در این بخش از داستان وزیر مکار، به قدرت فریبندگی «نفس امّاره» می‌پردازد. یاران آگاه پیامبر (صحابه) تنها به دنبال فضیلت ظاهری عبادات نبودند، بلکه با هوشیاری تمام مراقب بودند که نفس، انگیزه‌های پنهان و اغراض شخصی خود را وارد اعمال دینی آن‌ها نکند.

این بیت به طور خاص توضیح می‌دهد که خطرناک‌ترین حیلهٔ نفس این است که خود را در لباس دین و اخلاص پنهان می‌کند. نفس می‌تواند خالص‌ترین عبادت‌ها، مانند نماز یا روزه، و حتی بالاتر از آن، «اخلاص جان» یا همان صمیمیت و صدق قلبی را با اهداف پنهانی مثل ریاکاری، کسب شهرت، برتری‌جویی یا حتی لذت بردن از حس «آدم خوب بودن» آلوده سازد. این آمیزش آنقدر پنهانی و ظریف است که تشخیص آن به بصیرتی عمیق نیاز دارد؛ همان بصیرتی که مولانا برای یاران خاص پیامبر قائل است و آن را لازمهٔ سلوک معنوی می‌داند.