M2:1281 — این جهان نیست چون هستان شده / وان جهان هست بس پنهان شده

Rumi establece aquí una distinción fundamental en el pensamiento sufí, que se asemeja a la alegoría de la caverna de Platón. El mundo que percibimos con nuestros sentidos (این جهان, īn jahān), aunque parece sólido y real, es en esencia una forma de no-existencia (نیست, nīst). Es como una sombra o un espejismo que ha adoptado la apariencia de la existencia verdadera. Su realidad es prestada y pasajera.

Por el contrario, el mundo del espíritu (وان جهان, wān jahān), la realidad divina, es el único que verdaderamente existe (هست, hast). Sin embargo, esta realidad primordial está velada, oculta a la percepción ordinaria. Los versos que siguen a este desarrollan la metáfora: este mundo es como el polvo que danza en el aire, creando formas engañosas, mientras que el otro mundo es el viento invisible que lo mueve. Nuestra tarea espiritual, por tanto, no es dejarnos engañar por el polvo, sino aprender a percibir el viento que es su origen y su motor.

مولانا در اینجا به یک اصل بنیادین در عرفان اسلامی می‌پردازد: تمایز میان «بود» و «نمود». ابیات پیشین، راه رهایی از این دنیا را «ترک شهوات» و چنگ زدن به «ریسمان الهی» معرفی کردند تا انسان بتواند «عالم جان جدید» را ببیند؛ عالمی که هم «آشکار» و هم «ناپدید» است.

این بیت، آن تناقض را توضیح می‌دهد. دنیای مادی که با حواس خود درک می‌کنیم، در حقیقت «نیست» است که در ظاهرِ «هست» جلوه کرده است. مانند سرابی که از دور واقعی به نظر می‌رسد اما در اصل چیزی جز توهم نیست. در مقابل، «آن جهان» – یعنی عالم معنا، حقیقت الهی و جهان آخرت – «هست» و وجود حقیقی است، اما از چشم ظاهر‌بین ما «پنهان» شده است.

این دیدگاه، جهان‌بینی سالک را دگرگون می‌کند. او درمی‌یابد که نباید به این جهان ظاهری و فانی دل ببندد، زیرا اصل و اساس ندارد. در مقابل، باید تمام همت خود را صرف کشف آن حقیقت پنهان کند که ماندگار و واقعی است. ابیات بعدی این ایده را با تمثیل «خاک» (جهان مادی) و «باد» (جهان معنا) روشن‌تر می‌سازند؛ خاک فقط ابزاری در دست باد است و اصل، آن نیروی نادیدنی است.