M2:1338 — بوک بر اجزای او تابد مهی / بوک در وی تاب مه یابد رهی

Este verso es el clímax de una metáfora en la que Rumi compara el alma humana endurecida y espiritualmente inerte con una montaña de piedra. Los versos anteriores lamentan que, a diferencia del Monte Sinaí que se convirtió en rubí por la presencia divina, nuestras almas a menudo permanecen yermas, sin «manantiales del espíritu» ni «verdor» vital. La montaña representa el ser denso, el ego (nafs), el cúmulo de hábitos y apegos que bloquean la vida espiritual.

El acto de «arrancar la montaña» (M2:1337) con el «pico» (tīshe) y la «azada» (koland) del esfuerzo espiritual no es un fin en sí mismo, sino una preparación. Se hace con la esperanza (būk, «quizás», «ojalá») de que este desmantelamiento permita que una «luna» (mah) —un símbolo clásico de la Luz Divina, el Guía espiritual o la inspiración celestial— brille sobre sus «partes» (ajzā).

La segunda línea profundiza la idea: no solo se trata de recibir la luz pasivamente. La esperanza es que, en esa montaña ahora abierta, un «camino» (rah) encuentre el «brillo de la luna» (tāb-e mah). Esto significa que la iluminación no es solo un evento, sino el principio de un viaje. La luz revela el sendero, y el buscador (rāhī, un caminante) puede entonces encontrar su camino a través de lo que antes era una masa impenetrable. En esencia, el verso expresa la aspiración central del sufismo: que a través del arduo trabajo de autotransformación, uno se vuelva receptivo a la Gracia, que a su vez ilumina el camino hacia la Unión.

در این بخش از مثنوی، مولانا انسان سخت‌جان و بی‌بهره از معنویت را به کوهی تشبیه می‌کند که نه از آن چشمهٔ معرفتی می‌جوشد و نه صدای اشتیاقی به گوش می‌رسد. او سپس آرزو می‌کند که ای کاش همتی پیدا شود تا با تیشهٔ مجاهدت و ریاضت، این کوه سرسختِ «منیت» و نفسانیت را از بیخ و بن برکند.

این بیت، امید و نتیجهٔ این «کندن» را بیان می‌کند. شکستن این کوه، خود هدف نیست، بلکه راهی برای تابیدن نور است. «ماه» در ادبیات عرفانی نماد نور الهی، پیر معنوی، یا تجلیات حق است. مولانا می‌گوید شاید اگر این ساختار صُلب و یکپارچهٔ نفس شکسته شود و به «اجزا» تبدیل گردد، نور حقیقت بتواند بر ذره‌ذرهٔ وجود انسان بتابد. این شکستن، فضایی برای نفوذ نور ایجاد می‌کند. تا زمانی که کوه، یک تودهٔ سخت و نفوذناپذیر است، نور راهی به درون آن نمی‌یابد. اما وقتی فرو ریخت، تابش ماه می‌تواند راهی به اعماق آن پیدا کند و آن را دگرگون سازد، همان‌طور که در ابیات بعدی، هیزم تیره با همنشینی آتش، نورانی می‌شود.