Läs› Daftar 2› Iblis svarar Mu'awiya igen› Vers 2652
M2:2652 — چون رهاند خویشتن را ای سره / هیچ کس در شش جهت از ششدره
M2:2652
Betydelse · به زبانِ تو — Ditt språk · AI
ابلیس خطاب به معاویه می‌گوید: ای مرد بزرگ، وقتی کسی در تمام جهات عالم هستی در تنگنا و بن‌بست (ششدره) گرفتار شده باشد، چگونه می‌تواند خودش را نجات دهد؟
این بیت بخشی از دفاعیه‌ی ابلیس در برابر معاویه است. ابلیس برای توجیه گناه خود (سجده نکردن بر آدم) به تقدیر الهی و جبر استناد می‌کند. او خود را به مهره‌ای در بازی تخته‌نرد تشبیه می‌کند که در وضعیت «شِشدَر» گرفتار شده است.
در بازی تخته‌نرد، «ششدر» بدترین وضعیت ممکن است؛ وضعیتی که تمام شش خانه‌ی مقابل بازیکن توسط حریف بسته شده و مهره‌ی او هیچ راهی برای حرکت ندارد. ابلیس با این تمثیل می‌گوید که او نیز در جهان مادی که با «شش جهت» (بالا، پایین، چپ، راست، جلو، عقب) تعریف می‌شود، به اراده‌ی خداوند محبوس و بی‌اختیار است. این وضعیت، نتیجه‌ی بازی و نقشه‌ای از پیش تعیین‌شده توسط خداوند (حریف) است و او به‌عنوان یک مهره، توانایی انتخاب یا نجات خود را نداشته است.
بنابراین، پرسش «چون رهاند خویشتن را؟» یک پرسش retorical (استفهام انکاری) است و معنای آن این است که «هیچ‌کس نمی‌تواند خود را برهاند». این بیت، اوج دیدگاه جبرگرایانه‌ی ابلیس را در این داستان نشان می‌دهد که خود را نه یک عصیانگر مختار، بلکه یک قربانی بی‌چاره در بازی بزرگ الهی می‌بیند.
- سره
- بزرگ، سرور، نجیب، شریف
- شش جهت
- جهات شش‌گانه (بالا، پایین، راست، چپ، پیش، پس)؛ کنایه از تمام عالم مادی
- ششدره
- در بازی تخته‌نرد، وضعیتی که تمام شش خانه مقابل بازیکن بسته باشد و مهره‌اش نتواند حرکت کند؛ کنایه از بن‌بست کامل و تنگنای شدید
- چون
- چگونه (در اینجا در معنای پرسش انکاری به کار رفته، یعنی «به هیچ وجه»)
Diskussion — Fråga om denna beyt — besvarad från Masnavi, med varje vers citerad
Ditt samtal stannar på denna enhet om du inte väljer att dela det.
Vad läsare har frågat0
Inga frågor har delats ännu — din kan bli den första.