M2:66 — پس بنی‌آدم مکرم کی بدی‌؟ / کی به حس مشترک محرم شدی‌؟

این بیت در ادامهٔ بحث مولانا دربارهٔ تفاوت میان ادراک حسی و ادراک عقلی (یا قلبی) است. او استدلال می‌کند که اگر تمام دارایی انسان همان حواس پنج‌گانهٔ ظاهری بود که با حیوانات مشترک است، آنگاه وعدهٔ الهی در قرآن مبنی بر گرامی‌داشتن فرزندان آدم («وَلَقَدْ كَرَّمْنَا بَنِي آدَمَ») بی‌معنا می‌شد. کرامت و شرافت انسان در حواسی نهفته است که ورای حواس حیوانی قرار دارد.

مولانا این حس برتر را «حس مشترک» می‌نامد. این اصطلاح در فلسفهٔ قدیم به یکی از حواس باطنی اطلاق می‌شد که داده‌های حواس پنج‌گانه را جمع‌آوری و یکپارچه می‌کرد. اما مولانا در اینجا معنایی عرفانی به آن می‌بخشد: «حس مشترک» در بیان او، آن قوهٔ ادراک باطنی و شهودی است که میان اهل معرفت و اولیای الهی مشترک است و راه ورود به عالم معناست. این همان «چشم عقل» یا «دیدهٔ دل» است که می‌تواند حقایق غیبی را ببیند.

بنابراین، بیت با دو پرسش انکاری این نکته را روشن می‌سازد: شرافت انسان و راهیابی او به اسرار عالم معنا، تنها از طریق حسی ممکن است که از حواس ظاهری و حیوانی فراتر می‌رود.