M4:1406 — عقل قربان کن به پیش مصطفی / حسبی الله گو که الله‌ام کفی

مولانا در این بیت، بحث ابیات پیشین را به نقطه‌ای کلیدی می‌رساند. او پیش از این، «زیرکی» (که آن را به ابلیس نسبت می‌دهد) را در برابر «عشق» (که از آنِ آدم است) قرار داده و بیان کرده بود که زیرکی و عقل حسابگر در دریای معرفت الهی راه به جایی نمی‌برد و همچون شناگری است که سرانجام غرق می‌شود. در مقابل، عشق مانند کشتی امنی است که سالک را به ساحل نجات می‌رساند.

در این بیت، «مصطفی» (حضرت محمد) نماد کامل وحی و آن منبع برتر آگاهی است که عقل بشری در برابر آن ناچیز است. مولانا می‌گوید وقتی با چنین منبعی روبرو هستیم، دیگر جای سخن گفتن از عقل جزئی نیست، چرا که پیامبر خود «عقلِ عقل‌ها» و تجلی عقل کل است. «قربان کردن عقل» به معنای نفی کامل خردورزی نیست، بلکه به معنای تسلیم کردن عقل محدود و حسابگر در برابر معرفت وحیانی و شهودی است. این همان گذار از «ظن» به «نظر» است که در بیت قبل به آن اشاره شد.

مصرع دوم، نتیجهٔ این تسلیم است. کسی که عقل خود را در پیشگاه وحی قربانی می‌کند، به جای اتکا به تدبیرهای محدود خویش، به خداوند توکل می‌کند و با تمام وجود می‌گوید: «حَسْبِیَ الله» (خداوند مرا کافی است). این صرفاً یک ذکر زبانی نیست، بلکه اعلام موضعی وجودی است که نشان می‌دهد فرد، خداوند را به عنوان تنها تکیه‌گاه و کفایت‌کنندهٔ امور خود پذیرفته است. مولانا بلافاصله این گفته را با «الله‌ام کفی» (خداوند برایم کافی است) تأیید می‌کند تا نشان دهد این توکل، بی‌درنگ با حمایت و کفایت الهی پاسخ داده می‌شود.