Läs› Daftar 6› Kungens av Tirmidh kungörelse att den som inom tre eller fyra dagar reser till Samarkand för ett visst ärende ska få kläder, en häst, en slav och en slavflicka samt en stor summa guld. En narr hör nyheten om denna kungörelse på landsbygden och kommer till kungen på en poststation, sägande: ”Jag kan i alla fall inte åka.”› Vers 2509

M6:2509 — سید ترمد که آنجا شاه بود / مسخرهٔ او دلقک آگاه بود

سید ترمد که آنجا شاه بودمسخرهٔ او دلقک آگاه بود
✦ Rendera denna beyt på Svenska

M6:2509

❋ ❋ ❋

شرحِ سروش — från hans inspelade Masnavi-föreläsningar

عبدالکریم سروش از درس‌گفتارهای مثنوی ↗

این متن بر پایهٔ سخنرانی‌های ضبط‌شدهٔ دکتر سروش دربارهٔ مثنوی بازنویسی شده است. بازبینی نهایی توسط ایشان انجام نشده.

ترجمه و معنا

ترجمه به فارسی روان: سید ترمذ، که در آن سامان پادشاه بود، دلقک آگاهش، کارگزار لطیفه‌گوی او بود.

معنا: این بیت آغاز داستان پادشاهی در ترمذ و دلقک تیزهوش او را روایت می‌کند که وظیفه‌اش شادی‌بخشی به شاه بود.

شرح

این بیت، آغازین سطرِ داستان «سید ترمذ و دلقک» است؛ داستانی که مولانا از آن برای گشودن گره‌های فکری بسیاری بهره می‌گیرد. پادشاهی در ترمذ حکومت می‌کند و دلقکی دارد که کارش مسخرگی است. اما نکته اینجاست که در اینجا «مسخره» را نباید به معنای کسی که مورد تمسخر قرار می‌گیرد فهمید، بلکه مولانا خود روشن کرده است که منظور، کسی است که برای شاه لطیفه می‌گفت و مجلس او را گرم می‌کرد. حتی دکتر سروش اشاره می‌کنند که اصل این واژه شاید «تلخک» بوده باشد، کسی که به شیرینی سخن و طنز، خاطرات را دلنشین می‌کرد.

اما وجه مهم این دلقک، صفت «آگاه» بودن اوست. این آگاهی، صرفاً هوشمندیِ یک لطیفه‌گو نیست؛ بلکه در بطن داستان و رفتار آتی دلقک، عمق دیگری پیدا می‌کند. او از اعلان پادشاه باخبر می‌شود و بی‌درنگ، بدون تشریفات و ملاحظات مرسوم، با سرعتی باورنکردنی خود را به دیوان شاه می‌رساند؛ به گونه‌ای که دو مرکب در این مسیر از پای می‌افتند. این شور، این سرعت و این بی‌اعتنایی به آداب ظاهری، نشان از همان آگاهی و درک عمیق دلقک از موقعیت و نیز رابطۀ ویژه‌اش با پادشاه دارد. او کسی نیست که درگیر ظواهر باشد، بلکه به جوهر امر توجه می‌کند و اینجاست که صفت «آگاه» معنای واقعی خود را می‌یابد: او نه یک دلقک معمولی، بلکه شخصیتی است با بصیرت و جدیتی خاص، که داستانش پرده از معانی عمیق‌تر برخواهد داشت.

نکات کلیدی

  • «مسخره» در اینجا به معنای لطیفه‌گو و شادی‌بخش است، نه کسی که مورد تمسخر قرار می‌گیرد.
  • صفت «آگاه» برای دلقک، نشان از بصیرت و درک عمیق او از موقعیت و رابطه‌اش با پادشاه دارد.
  • این بیت شروع داستانی است که مولانا از آن برای ترسیم مفاهیم شور، سرعت و بی‌اعتنایی به ظواهر بهره می‌برد.
  • دلقک این داستان، شخصیتی است که با شهود و عمل بی‌واسطه، از یک دلقک صرف فراتر می‌رود.

Sources: d6-s58 · 00:13:25 d6-s58 · 00:15:01 d6-s58 · 00:16:18

❋

به زبانِ تو — Ditt språk · AI

❋

Diskussion — Fråga om denna beyt — besvarad från Masnavi, med varje vers citerad

Ditt samtal stannar på denna enhet om du inte väljer att dela det.

Vad läsare har frågat

Inga frågor har delats ännu — din kan bli den första.