Läs Daftar 6 Kungens av Tirmidh kungörelse att den som inom tre eller fyra dagar reser till Samarkand för ett visst ärende ska få kläder, en häst, en slav och en slavflicka samt en stor summa guld. En narr hör nyheten om denna kungörelse på landsbygden och kommer till kungen på en poststation, sägande: ”Jag kan i alla fall inte åka.” Vers 2584

M6:2584 — ترسد ار آید رضا خشمش رود / انتقام و ذوق آن فایت شود

ترسد ار آید رضا خشمش رودانتقام و ذوق آن فایت شود
✦ Rendera denna beyt på Svenska

M6:2584

❋ ❋ ❋

شرحِ سروش — från hans inspelade Masnavi-föreläsningar

عبدالکریم سروش از درس‌گفتارهای مثنوی ↗

این متن بر پایهٔ سخنرانی‌های ضبط‌شدهٔ دکتر سروش دربارهٔ مثنوی بازنویسی شده است. بازبینی نهایی توسط ایشان انجام نشده.

ترجمه و معنا

ترجمه به فارسی روان: می‌ترسد که اگر رضایت (یا آرامش) بیاید، خشمش از میان برود و انتقام‌جویی و لذت آن از دست برود.

معنا: این بیت به سرشت خشم‌های نفسانی می‌پردازد و بیان می‌کند که عجله در انتقام گرفتن، از ترس از دست دادن لذت ناشی از آن است؛ چرا که اگر خشم فروکش کند، دیگر از انتقام‌جویی لذتی نخواهد برد.

شرح

در این بیت، مولانا به یکی از دقیق‌ترین ظرایف روان‌شناختی خشم و انتقام می‌پردازد و مرزی روشن میان تأدیب الهی و خشم نفسانی ترسیم می‌کند. من بر این باورم که این تمایز، کلید فهم بسیاری از رفتارهای بشری است که زیر نقاب «عدالت» و «صلاح» پنهان می‌شوند.

مولانا می‌فرماید: آن خشم و عقوبتی که از بهر خداست، هرگز عجولانه نیست. در آن، شتاب و بی‌تابی جایی ندارد، چرا که با حلم و مغفرت الهی درآمیخته است. اما آن خشم که از طبع و ذات نفسانی ما سرچشمه می‌گیرد و عارضی‌ست، ویژگی بارز آن، شتاب و عجله است. چرا؟ چون این خشم نفسانی از این می‌ترسد که اگر مدتی تأنی و صبر شود، «رضا» یعنی آرامش و رضایت درونی، فرا رسد و با آمدن رضا، خشم از دل رخت بربندد. آنگاه «انتقام و ذوق آن فوت شود»؛ یعنی دیگر آن لذت مچاله‌کردن دشمن، آن کیف انتقام‌جویی، از دست برود و نچشیده بماند. دقیقاً همین «ترس از فوت ذوق»، این «طبع شیطانی» است که انسان را به عجله در تنبیه و فروکوفتن فرامی‌خواند.

من این را همانند اشتهای کاذب می‌بینم. کسی که اشتهای کاذب دارد و سیر است، اما هوس غذای لذیذی کرده، عجله می‌کند تا مبادا آن لذت را از دست بدهد. اما کسی که اشتهای صادق دارد و واقعاً گرسنه است، می‌تواند با تأنی غذا بخورد و از آن لذت ببرد. خشمِ صادق (یعنی خشم الهی برای اصلاح)، تأنی دارد؛ خشم کاذب (خشم نفسانی برای ارضای خود)، شتابان است.

در تاریخ بارها دیده‌ایم که دیکتاتورها و حاکمان مستبد، در اوج مستی خشم و غضب، دست به جنایاتی زده‌اند — فرزندان خود را کور کرده یا کشته‌اند — و بعدها که مستی از سرشان پریده، با پشیمانی بی‌حاصلی روبرو شده‌اند. این‌ها دقیقاً همان کسانی بودند که از فوت ذوق انتقام می‌ترسیدند. این عجله در ستم، نه تنها بلا را دفع نمی‌کند، بلکه به قول دلقک در داستان، رخنه‌های دیگر بلا را می‌گشاید. راه چاره دفع بلا، احسان و عفو و کرم است، نه ستم و شتاب در مجازات. این بیت در حقیقت یک درس عمیق روانکاوی از سرشت خشم بشری است؛ نقابی که «خیر» بر چهره می‌زند، اما در بطن خود، شیطنت نفس را پنهان کرده است.

نکات کلیدی

  • خشم نفسانی، به دلیل ترس از دست دادن لذت انتقام، عجول است.
  • خشم الهی همراه با حلم و تأنی است، نه شتاب‌زدگی.
  • عجله در تنبیه، نشانه‌ای از منشأ نفسانی خشم است، نه الهی بودن آن.
  • لذت انتقام، انگیزه‌ای شیطانی است که انسان را به ستم فرامی‌خواند.
  • راه دفع بلا و ستم، نه انتقام، بلکه عفو و احسان است.

Sources: d6-s58 · 01:01:22 d6-s58 · 01:03:06 d6-s58 · 01:04:47 d6-s58 · 01:06:50

به زبانِ تو — Ditt språk · AI

Diskussion — Fråga om denna beyt — besvarad från Masnavi, med varje vers citerad

Ditt samtal stannar på denna enhet om du inte väljer att dela det.

Vad läsare har frågat

Inga frågor har delats ännu — din kan bli den första.