Läs› Daftar 6› Khorazmshah (må Gud förbarma sig över honom) såg under sin färd i sitt följe en mycket sällsynt häst, och kungens hjärta fästes vid hästens skönhet och smidighet. Imad al-Mulk förringade hästen i kungens ögon, och kungen föredrog hans ord framför sin egen observation, precis som vismannen (må Gud förbarma sig över honom) sade i Ilahiname: ”När avundens tunga blir en slavhandlare, finner du Josef av ett tyg av grovt linne.” På grund av Josefs avundsjuka bröders mäkleri döljdes så mycket skönhet och den framstod som ful i köparnas ögon, så att ”de var bland dem som avstod från honom.”› Vers 3348

M6:3348 — پس تجسس کرد عقل پادشاه / کین چه باشد که زند بر عقل راه

پس تجسس کرد عقل پادشاهکین چه باشد که زند بر عقل راه
✦ Rendera denna beyt på Svenska

M6:3348

❋ ❋ ❋

شرحِ سروش — från hans inspelade Masnavi-föreläsningar

عبدالکریم سروش از درس‌گفتارهای مثنوی ↗

این متن بر پایهٔ سخنرانی‌های ضبط‌شدهٔ دکتر سروش دربارهٔ مثنوی بازنویسی شده است. بازبینی نهایی توسط ایشان انجام نشده.

ترجمه و معنا

ترجمه به فارسی روان: آنگاه عقل پادشاه به تفکر فرو رفت که این چه جذبه‌ای است که عقل را به خود مشغول می‌دارد؟ معنا: پادشاه با خود می‌اندیشد که چرا این اسب تا این حد قلب او را ربوده و عقل او را به چالش کشیده است، در حالی که او خود از ده‌ها اسب دیگر بی‌نیاز است.

شرح

این بیت آغازینِ تأملِ عمیق یک پادشاهِ خوارزمشاهی است که مولانا از او می‌گوید. شاهی که ویژگی‌های خاص خود را دارد، زیرک و نازک‌بین است؛ نه هر کسی. او در برابر یک اسبِ نجیب و زیبا، ناگهان گرفتارِ کششی می‌شود که عقلش را به پرسش می‌کشد. اینجا عقل، این پادشاهِ درونی، به تجسس می‌افتد؛ می‌پرسد که این چه حالتی است، این چه جذبه‌ای است که بر من چیره شده و راهم را زده است؟

ببینید، پادشاه خود می‌داند که چشمش «پر است و سیر است و غنی». یعنی کمبودی ندارد، دارایی‌اش بسیار است، از دویست خورشید روشنایی دارد؛ کنایه از بینش و ثروت فراوان اوست. این حالتِ سیری و بی‌نیازی، سؤال او را عمیق‌تر می‌کند. اگر فقیرِ دل بود، ممکن بود چنین شیفتگی‌ای را طبیعی بداند، اما او که از نظر مادی و ظاهری در اوج غناست، این کششِ باطنی را غریب می‌یابد.

مولانا اینجا بازی ظریفی با اصطلاحات شطرنج می‌کند و از عمق آگاهی‌اش به این بازی پرده برمی‌دارد. شاه می‌گوید: «ای رخ شاهان بر من بیدقی / نیم اسبم در رباید بی‌حقی». این یعنی چه؟ یعنی در نگاه او، دیگر شاهان و مقامشان به منزله «بیدق» هستند؛ پیاده‌هایی بی‌اهمیت در برابر «رخ» او که مهره‌ای قدرتمند است. او خود را در اوج می‌بیند. حال، چگونه ممکن است «یک نیم اسبی بی‌حقی»، یعنی اسبی که به ظاهر حق و شایستگیِ چنین دلبری‌ای را ندارد، بیاید و دل او را برباید؟ این جاذبه‌ای است که منطق و عقل پادشاه آن را برنمی‌تابد و به دنبال سرچشمه‌ای پنهان برای آن است. این سؤال عمیقِ پادشاه، نشانه «اهلیت» اوست؛ اهلیتی برای دریافت پیام‌های نهفته، برای درک اینکه گاهی جذبه‌ای فراتر از ظاهر و منطق عمل می‌کند، و اینجاست که پای یک «جادوی» الهی به میان می‌آید.

نکات کلیدی

  • تجسس عقل در برابر جاذبه‌های ناگهانی و نامنتظره.
  • محدودیت منطق و عقل در تحلیل کشش‌های باطنی و فراعقلی.
  • هر جاذبه عمیق و غیرقابل توضیح می‌تواند حامل پیامی از سوی مبدأ باشد.
  • ارزش درونی و 'اهلیت' فرد در درک این پیام‌های نهفته.
  • عشق گاهی از جایی می‌آید که از نظر منطقِ «داشتن» یا «ارزشمندی»، حقش نیست.

Sources: d6-s75 · 00:52:51

❋

به زبانِ تو — Ditt språk · AI

❋

Diskussion — Fråga om denna beyt — besvarad från Masnavi, med varje vers citerad

Ditt samtal stannar på denna enhet om du inte väljer att dela det.

Vad läsare har frågat

Inga frågor har delats ännu — din kan bli den första.