Läs Daftar 6 Khorazmshah (må Gud förbarma sig över honom) såg under sin färd i sitt följe en mycket sällsynt häst, och kungens hjärta fästes vid hästens skönhet och smidighet. Imad al-Mulk förringade hästen i kungens ögon, och kungen föredrog hans ord framför sin egen observation, precis som vismannen (må Gud förbarma sig över honom) sade i Ilahiname: ”När avundens tunga blir en slavhandlare, finner du Josef av ett tyg av grovt linne.” På grund av Josefs avundsjuka bröders mäkleri döljdes så mycket skönhet och den framstod som ful i köparnas ögon, så att ”de var bland dem som avstod från honom.” Vers 3373

M6:3373 — هر دم ار صد جرم را شافع شدی / چشم سلطان را ازو شرم آمدی

هر دم ار صد جرم را شافع شدیچشم سلطان را ازو شرم آمدی
✦ Rendera denna beyt på Svenska

M6:3373

❋ ❋ ❋

شرحِ سروش — från hans inspelade Masnavi-föreläsningar

عبدالکریم سروش از درس‌گفتارهای مثنوی ↗

این متن بر پایهٔ سخنرانی‌های ضبط‌شدهٔ دکتر سروش دربارهٔ مثنوی بازنویسی شده است. بازبینی نهایی توسط ایشان انجام نشده.

ترجمه و معنا

ترجمه به فارسی روان: اگر هر لحظه او برای صد گناه نیز شفاعت می‌کرد، سلطان از روی شرم و احترام در برابرش آن را می‌پذیرفت. معنا: این بیت بیانگر جایگاه رفیع و مقبولیت بی‌اندازهٔ وزیر (عمادالملک) نزد سلطان است، تا حدی که حتی برای گناهان متعدد نیز شفاعتش پذیرفته می‌شد.

شرح

این بیت در وصف وزیر عمادالملک آمده است، شخصیتی که مولانا در این حکایت، مراتب بلند او را نزد سلطان تشریح می‌کند. عمادالملک، با آنکه در مقام وزارت محبوس بود و شغل امارت برایش چون زندان می‌نمود، اما در باطن، مردی اهل فقر و خلت، یعنی دوستِ خدا و بی‌نیاز از تعلقات دنیایی بود. او دو کار اساسی در نزد شاه انجام می‌داد که او را از دیگران متمایز می‌ساخت: اولاً، همچون پدری مهربان، پیش سلطان از نیازمندان شفاعت می‌کرد و از ستم و خونریزی شاه می‌کاست؛ ثانیاً، بدی‌های بَدان را می‌پوشاند، همانند حلم الهی، و این خلق ساتر بودن، او را از آدمیان عادی که به فاش کردن عیوب دیگران می‌پردازند، جدا می‌کرد.

گاهی این وزیرِ عارف قصد ترک مقام و عزلت‌گزینی در کوه را داشت، اما سلطان با صد عجز و لابه او را از این کار بازمی‌داشت. مقبولیت و اعتماد سلطان به او چنان بود که حتی اگر عمادالملک برای صد گناه شفاعت می‌کرد، سلطان از روی شرم و احترامی که برای او قائل بود، شفاعتش را می‌پذیرفت. این نکته، اهمیت و اعتبار او را نزد پادشاه به خوبی نشان می‌دهد.

من در اینجا به یاد قصهٔ «توکله» در بوستان سعدی می‌افتم. آنجا نیز حاکمی قصد کناره‌گیری و عبادت داشت که وزیرش به او گفت: «عبادت به جز خدمت خلق نیست، به تسبیح و سجاده و دلق نیست.» این سخن، پیام عمیقی در خود دارد که مولانا نیز در اینجا با توصیف عمادالملک، به نوعی آن را تأیید می‌کند. یعنی، خودسازی و تهذیب نفس در عزلت، مقدمه‌ای است برای ورود به میان خلق و خدمت به آنان. چاه وقتی آب داد، باید دیگران را سیراب کند، نه اینکه فقط خودِ صاحب چاه از آن دلخوش باشد. پیامبران نیز قبل از رسالت در کوه و خلوت بودند، اما پس از بعثت، میان خلق آمدند و رسالتشان را به انجام رساندند.

بنابراین، مولانا در این داستان و در این بیت خاص، در واقع رأی و طریق عمادالملک را بیان می‌کند، اما ضمنی این پیام را می‌رساند که تصمیم سلطان برای منع کردن او از عزلت، تصمیم درستی بود. آنکه می‌تواند میوه دهد و دیگران را سیراب کند، نباید خود را از اجتماع و خدمت به مردم محروم سازد. این دیدگاه، در تقابل با نگاه صرفاً زاهدانه قرار می‌گیرد و بر حضور فعال و مؤثر در جهان برای «خدمت خلق» تأکید می‌ورزد، زیرا این نیز خود از بزرگترین مراتب عبادت است.

نکات کلیدی

  • فضیلت خدمت به خلق بر عزلت‌نشینی: استعدادهای معنوی باید برای خیر عمومی به کار روند.
  • شفاعت برای دیگران: نفوذ معنوی برای دفع ظلم و پوشاندن خطاها به کار می‌رود.
  • «ستر» و پوشاندن عیب دیگران: این صفتِ الهی، نشان از کرامت انسانی و تفاوت با اخلاق عامه است.
  • جایگاه رفیع «مردان حق» نزد سلاطین: معنویت، حتی بر قدرت سیاسی نیز تأثیر می‌گذارد و موجب شرم و احترام می‌شود.
  • عبادت واقعی: خدمت به مردم، خود بالاترین شکل عبادت و مسیر انبیا و اولیا پس از خودسازی است.

Sources: d6-s75 · 01:14:55 d6-s75 · 01:16:57 d6-s75 · 01:18:58 d6-s75 · 01:20:29

به زبانِ تو — Ditt språk · AI

Diskussion — Fråga om denna beyt — besvarad från Masnavi, med varje vers citerad

Ditt samtal stannar på denna enhet om du inte väljer att dela det.

Vad läsare har frågat

Inga frågor har delats ännu — din kan bli den första.