Läs Daftar 6 Historien om kungen och hans testamente till sina tre söner att under denna resa i hans riken skulle de ordna så i den och den platsen, och utse sådana och sådana guvernörer i den och den platsen. Men akta er för att gå till den och den fästningen eller närma er den. Vers 3592

M6:3592 — جز نفخت کان ز وهاب آمدست / روح را باش آن دگرها بیهدست

جز نفخت کان ز وهاب آمدستروح را باش آن دگرها بیهدست
✦ Rendera denna beyt på Svenska

M6:3592

❋ ❋ ❋

شرحِ سروش — från hans inspelade Masnavi-föreläsningar

عبدالکریم سروش از درس‌گفتارهای مثنوی ↗

این متن بر پایهٔ سخنرانی‌های ضبط‌شدهٔ دکتر سروش دربارهٔ مثنوی بازنویسی شده است. بازبینی نهایی توسط ایشان انجام نشده.

ترجمه و معنا

ترجمه به فارسی روان: جز دمی که آن از بخشندهٔ هستی آمده، هوشیار روح باش، باقی چیزها بیهوده است. معنا: تنها دمی که خداوند از خود در وجود تو دمیده، ماندنی و پایدار است. به روح خود بپرداز؛ باقی چیزها در مقایسه با آن بی‌ارزش‌اند.

شرح

مولانا در این بیت به یکی از بنیادی‌ترین تقسیم‌بندی‌های هستی‌شناسانه می‌پردازد و می‌گوید از میان همهٔ «کالاهایی» که به تو داده شده و تو را در جهان پیرامون گرفته‌اند، تنها یک چیز ارزش ذاتی و ماندگار دارد: «نفخت» یا همان دم و روحی که از «وهاب»، بخشندهٔ هستی، به وجود تو دمیده شده است. این روح را باش، یعنی هوای آن را داشته باش و به آن بپرداز؛ مابقی همه بی‌هوده و فناپذیرند.

اما مولانا خود بلافاصله این حکم را تعدیل می‌کند. این «بیهودگی» مطلق نیست؛ بلکه «نسبت به جان» بیهوده است، نه نسبت به «صنیع محکم» خداوند. به این معنا که هیچ چیز در آفرینش خدا بی‌ارزش نیست و هر شیئی جایگاه خاص خود را دارد، اما در قیاس با جان و روح، ارزش سایر موجودات و تعلقات مادی کمرنگ می‌شود. این نکته برای ما بسیار مهم است؛ زیرا به ما می‌گوید که نباید جسم و تن را خوار بشماریم. درست است که ما در درجهٔ اول روحیم، اما ما موجوداتی بدن‌مندیم و تن نیز نقش بسیار مهمی در کمال روح ایفا می‌کند.

من همیشه بر این نکته تأکید کرده‌ام که «عقل سالم در بدن سالم است.» آدمی که بیمار است، نه می‌تواند درست بیندیشد، نه می‌تواند به درستی عبادت کند و نه حتی جهان را بشناسد. روح به کمک مغز کار می‌کند و بدون ابزار بدن، از حرکت بازمی‌ایستد. بدن، همچون نردبانی است که روح را به سوی قله‌های کمال بالا می‌برد، یا همچون مرکبی که روح با آن در طریق معرفت می‌تازد. اگر این نردبان یا مرکب آسیب ببیند، روح نیز از صعود بازمی‌ماند. بنابراین، سلامت و نگهداری از بدن شرطی لازم برای سلامت و کمال روح است؛ هرچند که هدف و مقصد نهایی کمال روحی است، نه صرف لذت‌های جسمانی.

این بیت، در ادامهٔ بحث پیشین مولانا دربارهٔ «عاریه» بودن بسیاری از تعلقات دنیوی می‌آید. او می‌گوید بسیاری از آنچه گمان می‌کنیم مال ماست، در حقیقت عاریه و دزدیده‌شده است و روزی باید پس داده شود. اما روح، از این قاعده مستثنی است؛ این هدیه‌ای است مستقیم از سرچشمهٔ حیات ابدی و ازلی. عارف باید خود را از «چشمه‌های آب‌های بی‌وفا» که همان تعلقات و مواهب گذرا و فانی دنیوی‌اند، مستغنی کند و پیوسته به سرچشمهٔ ابدی روح خویش وصل باشد. چنان‌که مولانا خود در جایی دیگر می‌گوید: «یک چشمه آب از درون خانه / به زان جویی که آن ز بیرون آید.»

نکات کلیدی

  • تنها نفخهٔ الهی (روح) در انسان ماندگار و اصیل است؛ مابقی تعلقات مادی فناپذیرند.
  • بیهودگی امور دنیوی نسبی است، نه مطلق؛ آنها نسبت به ارزش بی‌بدیل روح بی‌اهمیت‌اند.
  • بدن ابزار و مرکب روح برای کسب کمال است و سلامت آن برای تعالی روح ضروری است.
  • کمال روح پس از مفارقت از بدن متوقف می‌شود، زیرا ابزار عمل و رشد از دست می‌رود.
  • روح عطیه‌ای مستقیم از 'وهاب' است، نه عاریه‌ای که بازپس گرفته شود؛ لذا باید به آن پرداخت.

Sources: d6-s79 · 29:13:46 d6-s79 · 30:18:48 d6-s79 · 31:17:48 d6-s79 · 33:24:54 d6-s79 · 35:11:41 d6-s79 · 37:58:28

به زبانِ تو — Ditt språk · AI

Diskussion — Fråga om denna beyt — besvarad från Masnavi, med varje vers citerad

Ditt samtal stannar på denna enhet om du inte väljer att dela det.

Vad läsare har frågat

Inga frågor har delats ännu — din kan bli den första.