Läs› Daftar 6› Historien om två bröder, den ene utan skägg och den andre med ett glatt ansikte, som sov i en ungkarlsrum en natt. Av en slump lade den glatte mannen tegelstenar under sina skinkor. Till slut kom djävulen och tog listigt och försiktigt bort tegelstenarna från honom bakom ryggen. Pojken vaknade och bråkade: ”Var är tegelstenarna? Vart tog du dem och varför?” Han svarade: ”Varför lade du dit tegelstenarna?” och så vidare.› Vers 3877

M6:3877 — آن سکون سابح اندر آشنا / به ز جهد اعجمی با دست و پا

آن سکون سابح اندر آشنابه ز جهد اعجمی با دست و پا
✦ Rendera denna beyt på Svenska

M6:3877

❋ ❋ ❋

شرحِ سروش — från hans inspelade Masnavi-föreläsningar

عبدالکریم سروش از درس‌گفتارهای مثنوی ↗

این متن بر پایهٔ سخنرانی‌های ضبط‌شدهٔ دکتر سروش دربارهٔ مثنوی بازنویسی شده است. بازبینی نهایی توسط ایشان انجام نشده.

ترجمه و معنا

ترجمه به فارسی روان: آن آرامشِ شناگرِ آشنا به فنّ شنا، بهتر است از تلاش دست و پا زنانه‌ی کسی که در فنّ شنا ناآشناست. معنا: آسودگی و وقار فردی که به کار خود داناست، بسیار برتر از تقلا و دست و پا زدن بیهوده و بی‌ثمر فرد نادان است.

شرح

مولانا در این بیت به تقابل بنیادین بین کنش برخاسته از دانش و آرامش، و تقلاهای بی‌حاصل ناشی از جهل و بی‌خبری می‌پردازد. این مضمون در ادامه‌ی بحث او درباره‌ی «نوم عالِم» (خواب عالِم) در برابر «عبادت جاهل» می‌آید که تصریح می‌کند خواب عالِم از عبادت جاهل بهتر است، چرا که عالِم می‌داند کِی و چگونه عمل کند. پس از آن، مولانا «علم مستنبه» را معرفی می‌کند؛ علمی که بیداری می‌آورد و نه غفلت، علمی که گره‌گشاست و نه اسباب‌بازی‌های ذهنی. این بیت دقیقاً در همین راستا و در پی توضیح همین «علم مستنبه» است.

«آن سکون سابح اندر آشنا» تصویری روشن از آن دانش و بیداری است. «سابح» یعنی شناگر، و «آشنا» در اینجا هم به معنی «کسی که آشنا به شناست» و هم به معنی «شناگر» به کار رفته است. شناگری که مهارت دارد، بر روی آب ساکن می‌خوابد و آرام می‌گیرد. این آرامش، ثمره‌ی تسلط او بر فنّ شنا و آگاهی او به جریان‌ها و عمق آب است. این سکون و آرامش، نشانه توانایی و چیرگی است؛ نه انفعال و بی‌عملی.

در مقابل، «جهد اعجمی با دست و پا» قرار دارد. «اعجمی» کسی است که گنگ و نادان است، کسی که فنّی نمی‌داند و زبانی ندارد. تلاش چنین کسی در آب، تنها به دست و پا زدن‌های بی‌حاصل و سرانجام به غرق شدن می‌انجامد. این تقلا، نه از سر آگاهی است و نه به مقصد خاصی می‌رسد. مولانا با این تشبیه، می‌خواهد بگوید که تلاشِ بی‌بصیرت و بی‌علم، هرچند پر شور و هیجان به نظر آید، اما بی‌ثمر است و چه بسا به تباهی بکشد، در حالی که کنشِ آرام و آگاهانه، حتی اگر به چشم نیاید، راهگشاست و به مقصد می‌رسد.

من این را همان نگاه عمیق مولانا به کیفیت وجود و هستی می‌بینم. او می‌خواهد بگوید که در دریای بی‌کران هستی، تنها آن کس که به علم بیدارکننده مسلح است و فنون زیستن و رسیدن را می‌داند، می‌تواند با آرامش و اطمینان خاطر حرکت کند. دیگران، حتی اگر عمری تلاش کنند، در دست و پا زدن‌های خود غرق خواهند شد. این علم، نه علم کتابی صرف، بلکه دانشی است که به جان و روح نفوذ کرده و بینش می‌آفریند، بصیرتی که فرد را از قید تلاش‌های عبث می‌رهاند و او را به سکونی فعال و پویا می‌رساند. این همان معنایی است که در روایت «منهومان لا یشبعان» (دو گرسنه‌ای که سیر نمی‌شوند – طالب علم و طالب مال) نیز وجود دارد، اما مولانا در اینجا به «نوع» علم و «کیفیت» طلب آن اشاره می‌کند: طلبِ علمی که به سکون آگاهانه منتهی شود، نه تلاش کورکورانه.

نکات کلیدی

  • آرامشِ برخاسته از دانش و مهارت، بر تلاش‌های بی‌ثمر و دست و پا زدن‌های ناشی از نادانی برتری دارد.
  • مولانا «علم مستنبه» (دانش بیدارکننده) را ارج می‌نهد که به عمل آگاهانه و سکونِ فعال منجر می‌شود.
  • تلاش «اعجمی» نمادی از کوشش بی‌جهت و بی‌ثمر است که به غرق شدن می‌انجامد.
  • شناگر آشنا به فن، حتی در مواجهه با آب‌های عمیق، با آرامش حرکت می‌کند و به مقصد می‌رسد.
  • این بیت دعوتی است به کسب دانشی که به بصیرت درونی و کنش‌های مؤثر و بی‌تکلف می‌انجامد.

Sources: d6-s86 · 01:11:00 d6-s86 · 01:11:48 d6-s86 · 01:33:32 d6-s86 · 01:37:37

❋

به زبانِ تو — Ditt språk · AI

❋

Diskussion — Fråga om denna beyt — besvarad från Masnavi, med varje vers citerad

Ditt samtal stannar på denna enhet om du inte väljer att dela det.

Vad läsare har frågat

Inga frågor har delats ännu — din kan bli den första.