Läs Daftar 6 Historien om Imru’ al-Qays, som var en arabisk kung och av enastående skönhet, sin tids Josef. De arabiska kvinnorna var som Zuleikha, förälskade i honom, och han var en poet av naturen. ”Stanna, låt oss gråta vid minnet av en älskad och en boplats.” Eftersom alla kvinnor sökte honom av hela sitt hjärta, varför var då hans dikter och hans klagan? Kanske visste han att alla dessa var skuggor av en form som var målad på jordens tavlor. Till slut upplevde denne Imru’ al-Qays ett tillstånd där han mitt i natten flydde från rike och barn, gömde sig i en trasig dräkt och reste från ett land till ett annat i sökandet efter den som är fri från länder: ”Han utmärker med sin nåd vem Han vill,” och så vidare. Vers 4016

M6:4016 — نه فراق قطع بهر مصلحت / که آمنست از هر فراق آن منقبت

نه فراق قطع بهر مصلحتکه آمنست از هر فراق آن منقبت
✦ Rendera denna beyt på Svenska

M6:4016

❋ ❋ ❋

شرحِ سروش — från hans inspelade Masnavi-föreläsningar

عبدالکریم سروش از درس‌گفتارهای مثنوی ↗

این متن بر پایهٔ سخنرانی‌های ضبط‌شدهٔ دکتر سروش دربارهٔ مثنوی بازنویسی شده است. بازبینی نهایی توسط ایشان انجام نشده.

ترجمه و معنا

ترجمه به فارسی روان: این جدایی، جدایی قهر و بریدن (از یار) به خاطر مصلحتی نیست؛ زیرا آن صاحبِ منقبتِ والا از هر فراقِ (واقعی) در امان است. معنا: مولانا در این بیت تأکید می‌کند که رنج جدایی که اولیا متحمل می‌شوند، به معنای بریده شدن از معشوق نیست، بلکه تدبیری الهی برای حفظ و پایداری روح آنان است، زیرا صاحبان مقامات معنوی از جدایی حقیقی مصون‌اند.

شرح

این بیت در دفتر ششم مثنوی جای دارد و، همان‌گونه که خود من پیش‌تر هم اشاره کرده‌ام، زبان و بیان مولانا در این اواخر گاهی دشوار و مجمل می‌شود، و این بیت نیز از آن جمله است که تفاسیر متعددی از آن شده. اما با کمی تدقیق، معنای آن آشکار می‌شود.

مولانا در این بیت به نکته‌ای عمیق و ظریف اشاره می‌کند: فراقی که صاحبان مقام و منزلت معنوی تجربه می‌کنند، نباید به معنای «قطع» و «بریدن» از حق و قهر الهی تلقی شود. این جدایی، «بهر مصلحت» است؛ یعنی تدبیری حکیمانه از سوی معشوق ازلی برای حفظ و پرورش روح سالک. انسان‌های معمولی ممکن است جدایی را قهر یا ترک شدن ببینند، اما عارف می‌داند که فراق او نه از روی بریدن، که از روی مصلحت است.

من این را به تمثیل آفتاب و برف تشبیه کرده‌ام: «بهر استبقای آن روحی جسد / آفتاب از برف یک دم درکشد.» همان‌گونه که برای حفظ برف از ذوب شدن، آفتاب برای مدتی کوتاه تابش خود را از آن دریغ می‌کند، خداوند نیز برای اینکه روح انسان از شدت تابش انوار الهی در هم نشکند و نسوزد، یا به تعبیر دیگر، دچار هیجانی نشود که نتواند آن را تاب آورد و وجودش ذوب گردد، ممکن است موقتاً او را در سایه قرار دهد. این کناره‌گیری موقت، به معنای قهر نیست، بلکه عین لطف و عنایت برای بقای آن روح است.

این حالت را در زندگی پیامبر اکرم (ص) نیز می‌توان دید، آنجا که به عایشه می‌فرمود: «کلمینی یا حمیرا». کسی که تمام عالَم مست گفته و حکمت او بود، برای لحظاتی از آن اوج و شدت تجربه‌های معنوی و ارتباط با ملکوت فاصله می‌گرفت تا با همسرش گفت‌وگو کند. این رجوع به امور زمینی، یک «فراغت» و «سرد شدن» موقت از تب‌و‌تاب عالم بالا بود، نه ضعفی در مقام نبوت، بلکه راهی برای بازیابی و آماده شدن برای پروازهای بعدی. این حالت، یک نوع «کلمینی یا حمیرای» مولانا نیز هست که برای استبقای روحی که جنبه «جسدی» نیز دارد، لازم است.

بنابراین، عبارت «که آمنست از هر فراق آن منقبت» به این معناست که آن کسی که صاحب «منقبت» و مقام والای معنوی است – یعنی صاحب فضایل و خصال نیکو – از هرگونه فراق حقیقی و طرد شدن از پیشگاه حق، در امان است. جدایی او تنها ظاهری و مصلحتی است و تحت پوشش یک حکمت الهی قرار دارد.

نکات کلیدی

  • جدایی اولیا از حق به معنای قهر یا بریدگی نیست، بلکه تدبیری الهی است.
  • این فراق موقت «بهر مصلحت» و برای حفظ و تقویت روح سالک صورت می‌گیرد.
  • مانند دوری آفتاب از برف برای جلوگیری از ذوب شدن آن، خداوند نیز روح را از تابش مستقیم انوار خود حفظ می‌کند.
  • تجربه «کلمینی یا حمیرا» پیامبر، نمونه‌ای از این عقب‌نشینی موقت برای بازیابی و آمادگی است.
  • صاحبان مقامات معنوی از هرگونه فراق حقیقی و طرد شدن از پیشگاه حق، در امان‌اند.

Sources: d6-s89 · 00:58:38 d6-s89 · 01:01:39

به زبانِ تو — Ditt språk · AI

Diskussion — Fråga om denna beyt — besvarad från Masnavi, med varje vers citerad

Ditt samtal stannar på denna enhet om du inte väljer att dela det.

Vad läsare har frågat

Inga frågor har delats ännu — din kan bli den första.