M1:640 — چون تو جبرِ او نمی‌بینی مگو / ور همی بینی نشانِ دید کو

این بیت، نقدی تند و هوشمندانه بر کسانی است که از مفهوم «جبر» برای توجیه تنبلی‌ها و گناهان خود سوءاستفاده می‌کنند. مولانا استدلال می‌کند که باور به جبر، یک ادعای زبانی یا یک مفهوم فلسفی نیست، بلکه یک «دیدن» و یک تجربه‌ی درونی عمیق است.

در مصراع اول می‌گوید: اگر تو این جبر را واقعاً «نمی‌بینی» و آن را با تمام وجود حس نمی‌کنی، پس حق نداری درباره‌اش حرف بزنی و آن را بهانه‌ی کارهایت کنی. این صرفاً یک فرار از مسئولیت است.

در مصراع دوم، بحث را یک قدم جلوتر می‌برد: بسیار خوب، فرض کنیم ادعا می‌کنی که این جبر را «می‌بینی». در این صورت، این دیدن باید نشانه‌ای داشته باشد. همان‌طور که در ابیات قبل توضیح داده شد، نشانه‌ی درک جبر الهی، احساس عجز، فروتنی، و حالتی شبیه به یک زندانی در زنجیر است («زاریت کو؟»). کسی که خود را اسیر قدرت مطلق خداوند می‌بیند، شاد و سرخوش و مغرور نیست، بلکه تسلیم و متواضع است. پس اگر این نشانه‌ها در تو نیست، ادعای تو دروغین است. در واقع، تو هرجا که کاری مطابق میلت باشد، احساس اختیار کامل می‌کنی و هرجا که با وظیفه‌ای دشوار روبرو شوی، بهانه می‌آوری که «این کار خداست».