M2:107 — چشمشان خانهٔ خیالست و عدم / نیست‌ها را هست بیند لاجرم

Dalam konteks ini, Rumi tengah membedakan dua jenis penglihatan. Pertama, mata sang kekasih sejati (atau mursyid kamil) yang merupakan cermin kebenaran, di mana sang pencari dapat melihat hakikat dirinya. Mata ini adalah "rumah Wujud" (khāna-ye hastī), yang memantulkan Realitas.

Sebaliknya, bait ini menggambarkan mata orang lain (ghayr)—mereka yang terasing dari Realitas Ilahi. Mata mereka bukanlah cermin, melainkan proyektor. Ia menjadi "rumah khayal dan ketiadaan" (khāna-ye khayāl va ʿadam), yang dipenuhi oleh ilusi, angan-angan, dan proyeksi ego. Karena dasarnya adalah ketiadaan, mata seperti ini secara tak terelakkan akan melihat apa yang sesungguhnya tidak ada (nīst-hā) seolah-olah nyata dan ada (hast). Ini adalah penglihatan yang tertipu oleh bayang-bayang dunia dan angan-angan diri sendiri, yang dianggapnya sebagai kebenaran hakiki.

مولانا در این بیت، به توصیف چشم کسانی می‌پردازد که از حقیقت دور افتاده‌اند و نگاهشان آلوده به پندار و توهم است. این چشم، برخلاف چشم عارف که «خانهٔ هستی» است، «خانهٔ خیال و عدم» است. یعنی، آنچه می‌بیند بازتابی از واقعیت نیست، بلکه تصویری ساختگی و دروغین است که از دنیای نیستی و توهم سرچشمه می‌گیرد.

این نگاه، به ناچار («لاجرم»)، چیزهایی را که وجود حقیقی ندارند، واقعی و موجود می‌پندارد. این همان خطای ادراکی است که ریشهٔ بسیاری از گمراهی‌هاست. در ابیات قبل، مولانا چشم معشوق (نماد حقیقت) را آینه‌ای می‌داند که «منِ» واقعی سالک را به او نشان می‌دهد. اما چشم دیگران، که با «سرمهٔ نیستی» تیره شده، تنها خیالات و تصاویر شیطانی را بازتاب می‌دهد. این بیت، تقابل میان دو نوع دیدن را برجسته می‌کند: دیدنِ حقیقت‌بین که وجود را درک می‌کند و دیدنِ خیال‌پرداز که در عدم و نیستی گرفتار است.