M2:112 — ماه روزه گشت در عهد عمر / بر سر کوهی دویدند آن نفر

这句诗是鲁米讲述的一个著名故事的开篇，故事的核心是关于我们的内在状态如何扭曲我们对现实的感知。

故事背景是伊斯兰历法中至关重要的“观月”（ruʾyat al-hilāl）传统。斋月（ماه روزه）的开始与结束，都必须以肉眼观测到新月为准。因此，在斋月即将来临之际，人们会聚集到视野开阔的地方（如山顶）寻找那弯纤细的新月。这句诗描绘的正是这一场景：在欧麦尔（ʿUmar）——以其公正和敏锐洞察力而闻名的早期伊斯兰领袖——的时代，民众怀着虔诚与期待的心情，奔上山头，希望能率先看到斋月的月牙。

鲁米选择这个历史背景并非偶然。欧麦尔在苏菲故事中常常象征着清澈无误的灵性洞察力。这句诗看似只是在陈述一个事实，实则为接下来的戏剧性冲突——凡夫俗子的幻觉与圣贤的真知灼见之间的对比——铺平了道路。众人“奔跑”（دویدند）的动态，也暗示了一种急切、甚至有些盲目的集体热情，为后文某人因一根弯曲的眉毛而产生幻觉埋下了伏笔。

Bait ini membuka sebuah kisah yang berlatar di masa Khalifah ‘Umar bin Khattab, seorang tokoh yang dalam tradisi Islam dikenal karena ketajaman pandangan lahir dan batinnya. Rumi menempatkan cerita ini pada momen penting dalam kalender Islam: penampakan hilal yang menandai awal bulan suci Ramadan.

Tradisi rukyatul hilal (melihat bulan sabit) mengharuskan orang mencari tempat tinggi dengan cakrawala yang jelas, seperti puncak bukit atau gunung. Tindakan "berlari" (davidand) menunjukkan semangat dan antusiasme orang-orang untuk menyambut bulan puasa. Latar ini bukan sekadar hiasan; ia membangun panggung untuk pelajaran inti cerita, yaitu tentang perbedaan antara penglihatan sejati dan ilusi yang diciptakan oleh diri sendiri. ‘Umar akan menjadi lambang persepsi yang jernih, sementara orang banyak mewakili pandangan yang mudah tertipu.

این بیت، صحنه‌ی داستانی را می‌چیند که در زمان خلیفه‌ی دوم، عمر بن خطاب، رخ می‌دهد. با فرارسیدن ماه رمضان، که آغاز آن با رؤیت هلال ماه نو مشخص می‌شود، گروهی از مردم با شور و اشتیاق به بالای کوهی می‌روند تا اولین کسانی باشند که ماه را می‌بینند و این خبر خوش را اعلام می‌کنند.

مولانا با انتخاب این صحنه‌ی ساده و همگانی، زمینه‌ای برای یک بحث عمیق‌تر فراهم می‌کند. این جستجوی بیرونی برای ماه در آسمان، در واقع نمادی از جستجوی درونی برای حقیقت است. همان‌طور که در ابیات بعدی مشخص می‌شود، یکی از این افراد به اشتباه می‌افتد و چیزی را «حقیقت» می‌پندارد که صرفاً زاییده‌ی خیال و خطای دید خودش است. این داستان به تمثیلی در باب موانع معرفت و حجاب‌های درونی تبدیل می‌شود که مانع از دیدن واقعیت آن‌چنان که هست، می‌شوند.