M2:91 — گر لطیفی زشت را در پی کند / تسخری باشد که او بر وی کند

Dalam bagian ini, Rumi merenungkan panggilan Ilahi. Setelah menyadari bahwa jiwa merindukan Cahaya abadi, sang pencari bertanya pada dirinya sendiri: "Apakah aku layak atas panggilan ini, ataukah aku terlalu buruk?" (M2:90).

Bait ini adalah kelanjutan langsung dari keraguan tersebut. Ia mengungkapkan sebuah ketakutan yang mendalam: jika sesuatu yang begitu halus, indah, dan sempurna (laṭīf) seperti Tuhan, seolah-olah mengejar atau menunjukkan minat pada sesuatu yang kasar dan buruk (zesht) seperti dirinya, bukankah itu sebuah ironi yang pahit? Panggilan itu bisa disalahartikan bukan sebagai tanda kasih, melainkan sebagai taskhar, sebuah olok-olok atau penghinaan. Ini adalah cerminan dari perasaan rendah diri yang ekstrem di hadapan Keagungan Ilahi, di mana sang hamba merasa begitu jauh dan tidak sepadan sehingga perhatian dari Yang Dicintai terasa seperti sebuah lelucon yang kejam.

Ketakutan ini kemudian mendorong sang pencari untuk menemukan cermin sejati—Wajah Sang Sahabat—agar ia dapat melihat sifat aslinya dan memahami hakikat panggilan Ilahi tersebut, melampaui keraguan dirinya sendiri.

این بیت در ادامهٔ تأمل سالک در باب جاذبهٔ الهی است. مولانا پیش از این، اشتیاق چشم به نور را مثال زده بود و نتیجه گرفته بود که اشتیاق «چشم دل» نیز به سبب جاذبهٔ «نور بی‌قیاس» الهی است. سالک پس از درک این حقیقت، به خود می‌نگرد و از خود می‌پرسد: وقتی آن وجود بی‌نهایت زیبا و لطیف مرا به سوی خود می‌خواند، آیا من لایق این کشش هستم یا درونم زشت و «بد پیکر» است؟

این بیت، پاسخ به این پرسش از دیدگاه یک سالک فروتن است. او با خود می‌گوید اگر یک وجود لطیف و زیبا (خداوند) به دنبال یک موجود زشت و نازیبا (منِ گناهکار) بیاید، این اتفاقی غیرطبیعی است. این نمی‌تواند نشانهٔ لیاقت و شایستگی من باشد، بلکه باید آن را نوعی «تسخر» یا استهزاء الهی دانست. این مفهوم در عرفان به «مکر الهی» یا امتحان و آزمون تعبیر می‌شود. یعنی خداوند گاهی به فردی نالایق اقبال می‌کند تا او را بیازماید و ببیند که آیا این توجه، او را متکبر می‌سازد یا به خود می‌آورد و به اصلاح درونش وامی‌دارد.

بنابراین، این بیت بیانگر نهایت تواضع و خودشناسی سالک است. او حتی اقبال و کشش معشوق ازلی را حمل بر لیاقت خود نمی‌کند، بلکه آن را آزمونی می‌بیند که ممکن است برای به سخره گرفتن او طراحی شده باشد. این نگاه، او را از غرور معنوی دور نگه می‌دارد و به جستجوی آینه‌ای برای شناختن «نقش جان خویش» وامی‌دارد.