Хондан› Дафтар 5› Ҳикояти он гов, ки танҳо дар ҷазираест бузург, Ҳақ таоло он ҷазираи бузургро пур кунад аз набототу риёҳин, ки алафи гов бошад. То ба шаб он гов ҳамаро бихӯрад ва фарбеҳ шавад чун кӯҳпорае. Чун шаб шавад, хобаш набарад аз ғуссаву хавф, ки ҳама саҳроро чаридам, фардо чӣ хӯрам, то аз ин ғусса лоғар шавад. Ҳамчун хилол рӯз бархезад, ҳама саҳроро сабзтар ва анбӯҳтар бинад аз ди; боз бихӯрад ва фарбеҳ шавад, боз шабаш ҳамон ғам бигирад, солҳост, ки ӯ ҳамчунин мебинад ва эътимод намекунад.› Байт 2861
M5:2861 — نفس آن گاوست و آن دشت این جهان / کاو همی لاغر شود از خوف نان
M5:2861
Маъно · به زبانِ تو — Забони шумо · AI
مولانا در این بیت، تمثیل گاو و مرتع را تفسیر میکند: نفسِ انسان مانند آن گاو است و این جهان همچون آن جزیره، که نفس به خاطر ترس از تمام شدن روزی، دائماً در اضطراب و نگرانی به سر میبرد.
این بیت، گرهگشایی تمثیل «گاو در جزیره» است که مولانا در بخش ۱۲۵ دفتر پنجم مطرح میکند. او به صراحت میگوید که آن گاو، نماد «نفس» (nafs) یا همان جنبهٔ حیوانی و خواستههای سیریناپذیر وجود انسان است و آن دشت پهناور و پر از علف، نماد این «جهان» و نعمتهای مادی آن است.
نکتهٔ اصلی داستان این است که گاو هر روز از نعمتهای فراوان جزیره میخورد و فربه میشود، اما شبهنگام از ترس اینکه فردا چه خواهد خورد، از غصه لاغر و ضعیف میشود. این چرخه سالهاست که تکرار میشود و گاو با وجود تجربهٔ مکررِ لطف خداوند و پر شدن دوبارهٔ دشت، هرگز به رزاق بودن او اعتماد نمیکند. مولانا این حالت را به وضعیت انسانهایی تشبیه میکند که با وجود برخورداری همیشگی از روزی و نعمت، دائماً نگران آینده و «ترس از نان» هستند. این «خوف نان» نماد تمام اضطرابهای ما برای تأمین آیندهٔ مادی است؛ ترسی که مانع از آرامش و توکل میشود و انسان را، همچون آن گاو، در چرخهای از حرص و نگرانی اسیر میکند.
- نفس
- در عرفان، به جنبهٔ حیوانی و غریزی وجود انسان گفته میشود که منشأ خواستههای مادی و شهوانی است.
- کاو
- مخفف «که او».
- همی
- پیشوندی برای استمرار فعل در فارسی قدیم، معادل «مداوم، پیوسته».
- خوف
- ترس، بیم، وحشت.
Discussion — Ask about this beyt — answered from the Masnavi, every verse cited
Your conversation stays on this device unless you share it.
What readers asked0
No questions shared yet — yours could be the first.