Хондан› Дафтар 5› Тафовути уқул дар асли фитрат хилофи муътазила, ки эшон гӯянд дар асли уқули ҷузъӣ баробаранд, ин афзунӣ ва тафовут аз таъаллум аст ва риёзат ва таҷриба› Байт 462
M5:462 — عقل جزوی عقل را بدنام کرد / کام دنیا مرد را بی‌کام کرد
M5:462
Маъно · به زبانِ تو — Забони шумо · AI
عقلِ محدود و مادی‌نگر که فقط به دنبال منافع دنیوی است، باعث بدنامی گوهرِ عقل شده و انسان را از رسیدن به خوشبختی و کامیابی واقعی بازداشته است.
در این بخش، مولانا در حال توضیح تفاوت ذاتی میان عقل‌هاست. او دو نوع عقل را در برابر هم قرار می‌دهد: «عقل کلی» (که در ابیات قبل به خورشید تشبیه شده) و «عقل جزوی».
عقل جزوی همان عقل معاش و حسابگر است که درگیر امور روزمره، منافع شخصی و محاسبات مادی است. این عقل ابزاری برای زندگی در این دنیاست اما وقتی به تنها راهنمای انسان تبدیل شود، او را از درک حقایق معنوی و اهداف والاتر باز می‌دارد. به همین دلیل، مولانا می‌گوید این عقلِ کوته‌بین، «آبروی عقل» را برده است؛ یعنی باعث شده مردم گمان کنند که گوهر عقلانیت صرفاً همین حیله‌گری و منفعت‌طلبی دنیوی است.
مصرع دوم نتیجهٔ حاکمیت این عقل را بیان می‌کند: «کام دنیا مرد را بی‌کام کرد». «کام» به معنای میل، آرزو و لذت است. کسی که تمام همّ و غمش رسیدن به لذت‌ها و خواسته‌های دنیوی (کامِ دنیا) باشد، در نهایت از «کامِ» اصلی و حقیقی خود، یعنی سعادت معنوی و وصال به حق، محروم و ناکام می‌ماند. این یک بازی دوسر باخت است: انسان هم به آرامش واقعی در دنیا نمی‌رسد و هم آخرت را از دست می‌دهد. بنابراین، این بیت هشداری است در مورد خطرات غرق شدن در عقلانیت ابزاری و فراموش کردن عقل الهی و نورانی که راهنمای حقیقی انسان است.
- عقل جزوی
- عقل معاش، عقل حسابگر و مادی‌نگر که به امور دنیوی و منافع شخصی محدود است.
- کام
- آرزو، میل، مراد، لذت.
- بی‌کام
- ناکام، محروم از آرزو، نامراد.
Discussion — Ask about this beyt — answered from the Masnavi, every verse cited
Your conversation stays on this device unless you share it.
What readers asked0
No questions shared yet — yours could be the first.