Хондан Дафтар 6 Хандидани ҷаҳуд ва пиндоштан, ки Сиддиқ мағбун аст дар ин ақд Байт 1057

M6:1057 — هم‌چو ابری خالیی پر قر و قر / نه درو نفع زمین نه قوت بر

هم‌چو ابری خالیی پر قر و قرنه درو نفع زمین نه قوت بر
✦ Ин байтро ба тоҷикӣ таҳия кунед

M6:1057

❋ ❋ ❋

شرحِ سروش — аз лексияҳои сабтшудаи Маснавии ӯ

عبدالکریم سروش از درس‌گفتارهای مثنوی ↗

این متن بر پایهٔ سخنرانی‌های ضبط‌شدهٔ دکتر سروش دربارهٔ مثنوی بازنویسی شده است. بازبینی نهایی توسط ایشان انجام نشده.

ترجمه و معنا

ترجمه به فارسی روان: همانند ابری توخالی که پر از غرش و صداست، اما نه سودی برای زمین دارد و نه گندمی (قوتی) برویاند. معنا: این بیت به تشبیه ابری پرصدا و بی‌باران، انسان‌ها یا امور ظاهرفریب را توصیف می‌کند که از بیرون پرهیاهو و پرجلوه‌اند اما در باطن بی‌حاصل، بی‌منفعت و خالی از حقیقت‌اند.

شرح

بی‌تردید مولانا در این بیت تصویری از ظاهرگراییِ بی‌حاصل را به دست می‌دهد؛ کسانی یا اموری که ظاهری پرجلوه و پرهیاهو دارند، اما در باطن از هرگونه سودی تهی هستند. این همان نکته‌ای است که بارها در مثنوی مورد تأکید قرار گرفته: «ظاهربینی رو فرو نهادن به خاطر رسیدن به بواطن امور.»

مولانا این ابر پر قر و قرِ بی‌باران را در پی تشبیه‌های دیگر می‌آورد: نخست، آن را به «اسب چوبین که بر آن جل اطلس انداخته‌اند» یا «مجسمه‌ای سنگی با لباس‌های فاخر» تشبیه می‌کند. این‌ها از بیرون زیبا و ارزشمند می‌نمایند، اما از درون هیچ ندارند و بی‌بهایند. دوم، این تناقض را به «گور کافران» بسط می‌دهد؛ گورهایی که از بیرون با صد نقش و نگار آراسته‌اند، اما در درون «پر دود و نار» (پر از آتش دوزخ) هستند. این مَثل تنها مربوط به گذشته نیست؛ بهشت زهرای امروز ما نیز مقبره‌هایی دارد که از فرط تجمل، بی‌اعتباری دنیای بعد از مرگ را به کلی منکر می‌شوند؛ این تجملات، به قول مولانا، نمایشی از «خون مظلومان» است. سوم، آن را به «مال ظالمان» مانند می‌کند؛ مالی که در ظاهر جمال دارد، اما در باطن «خون مظلوم و وبال» (هلاکت) است. چهارم، به «منافق» اشاره می‌کند؛ کسی که از بیرون پر از صوم و صلات است، اما درونش «خاک سیاه بی‌نبات» است، زمینی که هیچ رشدی در آن نیست.

اینجاست که مولانا با مثال «هم‌چو ابری خالیی پر قر و قر / نه در او نفع زمین، نه قوت بر» اوج این ظاهرگرایی بی‌حاصل را نشان می‌دهد. او ابری را تصویر می‌کند که فقط غرش و رعد دارد، اما بارانی از آن نمی‌بارد و هیچ سبزی و گندمی (قوت بر) را بر زمین نمی‌رویاند. این مثل در عربی هم هست که می‌گویند: «لقد ارعد و ابرق و لم یمطر» یعنی «فقط رعد و برق کرد و نبارید.»

این بیت در واقع اشاره به کسانی دارد که فقط صدا و هیاهو دارند، اما در عمل هیچ منفعت و حاصلی به جامعه و خودشان نمی‌رسانند. گفتارشان پرفروغ و پر جاذبه است، اما وعده‌هایشان توخالی است و سرانجام به رسوایی می‌انجامد. مولانا پیوسته ما را از افتادن در دام این ظواهر فریبنده برحذر می‌دارد و بر جوهر باطنی و اثربخشی حقیقی تأکید می‌کند.

نکات کلیدی

  • ظاهر آراسته بدون باطنِ پرمحتوا، بی‌فایده و حتی مضر است.
  • آنکه فقط هیاهو و جلوه دارد، اما عمل و نتیجه‌ای ندارد، مانند ابر بی‌باران است.
  • فریبندگی ظواهرِ دروغین، نشانه‌ای از تهی بودن باطن و بی‌حاصلی است.
  • حقیقت امور در بواطن آن‌ها نهفته است، نه در ظاهر فریبنده.

Sources: d6-s22 · 01:50:02

به زبانِ تو — Забони шумо · AI

Discussion — Ask about this beyt — answered from the Masnavi, every verse cited

Your conversation stays on this device unless you share it.

What readers asked

No questions shared yet — yours could be the first.