Хондан› Дафтар 6› ҚОЛА-Н-НАБИЮ АЛАЙҲИ-С-САЛОМ ИННА-Л-ЛОҲА ТАЪОЛО ЙУЛАҚҚИНУ-Л-ҲИКМАТА АЛО ЛИСОНИ-Л-ВОЪИЗИН БИҚАДРИ ҲИМАМИ-Л-МУСТАМИЪИН› Байт 1661

M6:1661 — عامه را از عشق هم‌خوابه و طبق / کی بود پروای عشق صنع حق

عامه را از عشق هم‌خوابه و طبقکی بود پروای عشق صنع حق
✦ Ин байтро ба тоҷикӣ таҳия кунед

M6:1661

❋ ❋ ❋

شرحِ سروش — аз лексияҳои сабтшудаи Маснавии ӯ

عبدالکریم سروش از درس‌گفتارهای مثنوی ↗

این متن بر پایهٔ سخنرانی‌های ضبط‌شدهٔ دکتر سروش دربارهٔ مثنوی بازنویسی شده است. بازبینی نهایی توسط ایشان انجام نشده.

ترجمه و معنا

ترجمه به فارسی روان: عامه مردم، از فرط عشق به هم‌خوابه و خوردنی‌ها، کی دغدغه و توجهی به عشق آفرینشِ حق دارند؟

معنا: این بیت بیان می‌کند که چگونه عموم مردم، درگیر لذت‌های مادی و نفسانی، از اندیشه و عشق به آفرینش الهی غافل می‌مانند. دغدغه‌های زمینی، آنها را از تأمل در اسرار صنع حق بازمی‌دارد.

شرح

این بیت در ادامهٔ سخن مولوی می‌آید که پیش‌تر به حدیث «لولاک لما خلقت الافلاک» اشاره کرده بود. معنای ظاهری آن حدیث — که اگر تو ای محمد نبودی، افلاک را نمی‌آفریدم — بر این نکته تأکید داشت که جهان برای دیده‌های «چشم تیز و نظار» آفریده شده است. اکنون، این بیت روشن می‌کند که چرا همهٔ انسان‌ها توان درک این عظمت و رازآلودی خلقت را ندارند.

من می‌بینم که مولوی با کمال صراحت می‌گوید: «عامه مردم»، یعنی نه خواص، نه عارفان، بلکه اغلب انسان‌ها، از فرط دلبستگی به لذایذ سطحی و مادی، فرصت و دغدغهٔ نظر در «صنع حق» را از دست می‌دهند. منظور از «هم‌خوابه و طبق»، بی‌شک لذت‌های جسمانی، جنسی، و خورد و خوراک است؛ همان لذت‌های «ظاهری، مادی، جسمانی و نفسانی» که انسان را به خود مشغول می‌دارد و پرده‌ای میان او و جهان پر رمز و راز الهی می‌کشد. برای این گروه از مردم، آسمان و زمین صرفاً یک واقعیت فیزیکی است و معنای ژرف و رازآلود خود را هرگز بر آن‌ها مکشوف نمی‌سازد.

این در تضاد با حالتی است که مولوی در جای دیگر بیان می‌کند: «خودپرستان نظر به شخص کنند، ما در آثار صنع یزدانیم.» کسی که در پی ارضای خود و نفس خویش است، نگاهش از آن «چشم تیز و نظار» که لازمهٔ درک صنع الهی است، به کلی تهی می‌شود. این دلبستگی‌ها آنچنان نیرومندند که اجازه نمی‌دهند «پروا» یا دغدغهٔ «عشق صنع حق» در دل انسان سر برآورد. عشق به حق و آثار صنع او، نیاز به یک فراغت از خود و عالم صورت دارد که متأسفانه عامهٔ مردم از آن بی‌بهره‌اند.

پس، این بیت نه یک نکوهش مستقیم، بلکه یک توصیف واقع‌بینانه از حال بیشتر انسان‌هاست. مولوی قصد ندارد کسی را تحقیر کند، بلکه می‌خواهد بگوید که مسیر معرفت و عشق، مسیری متفاوت از رضایت‌جویی‌های متداول است و این دو، در اغلب موارد با هم جمع نمی‌شوند. تأمل در خلقت، و رسیدن به عشق خالق، احتیاج به چشم و دل دیگری دارد که از تعلقات مادی رها شده باشد.

نکات کلیدی

  • بیشتر مردم درگیر لذات مادی و نفسانی هستند و از تأمل در آفرینش الهی غافل می‌مانند.
  • مولوی معتقد است که جهان برای «دیده‌های تیزبین» خلق شده است و عامه از آن بهره‌ای ندارند.
  • عشق به هم‌خوابه و طبق، نمادی از دلبستگی‌های سطحی و جسمانی است که مانع عشق به صنع حق می‌شود.
  • این بیت توصیف‌گر حال عامه است، نه یک نکوهش صرف؛ بلکه تفکیک مسیرهای مختلف زندگی.
  • رسیدن به عشق الهی نیازمند رهایی از تعلقات مادی و زمینی است.

Sources: d6-s37 · 00:40:40 d6-s37 · 00:42:28 d6-s37 · 00:44:28

❋

به زبانِ تو — Забони шумо · AI

❋

Discussion — Ask about this beyt — answered from the Masnavi, every verse cited

Your conversation stays on this device unless you share it.

What readers asked

No questions shared yet — yours could be the first.