Хондан Дафтар 6 Рафтани писарони султон ба ҳукми он, ки «ал-инсону ҳарисун ала мо муниъа», «Мо бандагии хеш намудем ва лекин, Хӯйи бади ту банда надонист харидан». Ба сӯйи он қалъаи мамнӯъунҳу он ҳама васиятҳо ва андерзҳои падарро зери по ниҳоданд, то дар чоҳи бало афтоданд ва мегуфтанд эшонро нуфуси лаввома: «Алам яътикум назир?» Эшон мегуфтанд гирён ва пушаймон: «Лав кунно насмаъу ав наъқилу мо кунно фӣ асҳоби-с-саъир» Байт 3725

M6:3725 — این ز حد و اندازه‌ها باشد برون / داعی فعل از خیال گونه‌گون

این ز حد و اندازه‌ها باشد برونداعی فعل از خیال گونه‌گون
✦ Ин байтро ба тоҷикӣ таҳия кунед

M6:3725

❋ ❋ ❋

شرحِ سروش — аз лексияҳои сабтшудаи Маснавии ӯ

عبدالکریم سروش از درس‌گفتارهای مثنوی ↗

این متن بر پایهٔ سخنرانی‌های ضبط‌شدهٔ دکتر سروش دربارهٔ مثنوی بازنویسی شده است. بازبینی نهایی توسط ایشان انجام نشده.

ترجمه و معنا

ترجمه به فارسی روان: این گوناگونیِ انگیزه‌های فعل از حد و اندازه‌ها بیرون است؛ چنین داعیه‌هایی از خیال‌های گونه‌گون سرچشمه می‌گیرند. معنا: مولانا می‌گوید که انگیزه‌های بی‌شمار و متنوع کنش‌های انسانی، ریشه در خیال‌ها و اندیشه‌های گوناگون ذهن آدمی دارند و قابل شمارش نیستند.

شرح

در جهان‌بینی مولانا، ریشهٔ هر عمل، هر پیشه و هر کیشی، به «اندیشه» بازمی‌گردد. این بیت گویاترین تعبیر مولانا از این اصل بنیادین است که افکار و خیالات، محرک اصلی رفتارهای انسانی و شکل‌دهندهٔ جهان پیرامون ما هستند. مولانا سلسله‌ای از مثال‌ها را پیش می‌کشد تا این نسبتِ «صورت» با «بی‌صورتی» را روشن سازد: اگر صورتِ نعمت در جان بنشیند، شکر پدید می‌آید؛ اگر صورتِ مهلت خود را بنماید، صبر زاده می‌شود. صورتِ رحم آدمی را بالنده و دستگیر می‌کند، حال آنکه صورتِ زخم، ناله بر می‌آورد. اندیشهٔ شهری، سفر را موجب می‌شود و خیالِ تیری، سپر به کف گرفتن را. با اندیشهٔ خوبان، عشرت و شادی آغاز می‌شود و با صورتِ غیبی، خلوت‌گزینی. حس نیاز، به سوی کسب و کار می‌کشاند و تصور زور بازو، به سوی غصب و ستم. مولانا با این بیت، تمامی این‌ها را خلاصه می‌کند و می‌گوید که این داعیه‌ها و انگیزه‌های فعل، که از خیال‌های رنگارنگ ما برمی‌خیزند، بیرون از حد و اندازه و شمارند.

نکات کلیدی

  • اعمال و کنش‌های انسانی ریشه‌ای عمیق در اندیشه‌ها و خیال‌های درونی دارند.
  • تنوع بی‌کران رفتارهای بشر، بازتابی از گوناگونی نامحدود خیالات و انگیزه‌های اوست.
  • این بیت تأکیدی است بر مقدم بودن جهان درونیِ اندیشه بر جهان بیرونیِ عمل و ساختارها.
  • فهم حقیقت اعمال و کیش‌ها، مستلزم شناختِ «صورت» (ایده‌ها) پنهان در پس «بی‌صورتی» (کنش‌ها) است.

Sources: d6-s83 · 13:21:00 d6-s83 · 16:29:00 d6-s83 · 18:41:00

به زبانِ تو — Забони шумо · AI

Discussion — Ask about this beyt — answered from the Masnavi, every verse cited

Your conversation stays on this device unless you share it.

What readers asked

No questions shared yet — yours could be the first.