อ่าน Daftar 1 ซิดดีเกาะฮ์ ขออัลลอฮ์ทรงพอใจในตัวนาง สอบถามท่านศาสดา ขอความสันติสุขจงมีแด่ท่าน ถึงความลับเบื้องหลังฝนที่ตกในวันนี้ โคลงคู่ 2073

M1:2073 — استن این عالم ای جان غفلتست / هوشیاری این جهان را آفتست

استن این عالم ای جان غفلتستهوشیاری این جهان را آفتست
✦ แสดงผลโคลงคู่นี้เป็นไทย

M1:2073

❋ ❋ ❋

شرحِ سروش — จากบทบรรยายมัษนวีที่บันทึกไว้ของเขา

عبدالکریم سروش از درس‌گفتارهای مثنوی ↗

این متن بر پایهٔ سخنرانی‌های ضبط‌شدهٔ دکتر سروش دربارهٔ مثنوی بازنویسی شده است. بازبینی نهایی توسط ایشان انجام نشده.

ترجمه و معنا

ترجمه به فارسی روان: ای جان، ستون برپایی این جهان، غفلت است؛ و بیداری (هوشیاری کامل)، آفت و ویران‌کنندهٔ این عالم است. معنا: این بیت بیانگر یک پارادوکس عمیق است: برای اینکه این جهان مادی و ظاهری بر پا بماند، بشر باید تا حدی در غفلت باشد، و هوشیاری کامل و همه‌جانبه برای این عالم همچون آفت عمل می‌کند.

شرح

این بیت مولوی، ژرف‌ترین لایهٔ هستی‌شناسی عرفانی او را برملا می‌سازد. ما معمولاً گمان می‌کنیم غفلت مذموم است و هوشیاری مطلقاً ممدوح. اما مولوی اینجا از یک «راز» بزرگ پرده برمی‌دارد: این جهانِ باصورت که ما در آن زندگی می‌کنیم، بر ستون غفلت بنا شده است. اگر این غفلت نباشد، این جهان به هم می‌ریزد و صورت خود را از دست می‌دهد. به عبارت دیگر، حیات و بقای این عالمِ مُلک و ظاهر، مرهون پرده‌ای از ناآگاهی و حجابی است که بر دیدگان ما افکنده شده است.

من می‌پذیرم که در ورای علم و فلسفه، حقیقتی به نام «راز» وجود دارد؛ آن را می‌توان به «آبِ آب» یا «نورِ نور» تشبیه کرد که در ژرفای این عالمِ محسوس نهفته است. چشم باطن‌بین، همان چشم رازدان است که می‌تواند این بواطن را کشف کند. اما اگر این رازها برای همگان مکشوف شود، جهان ما دیگر این جهان نخواهد ماند. اینجاست که نقش غفلت آشکار می‌شود: غفلت، مانع از دانستن راز می‌شود و به همین دلیل، ستون فقرات این جهان است. هوشیاری حقیقی، هوشیاریِ «آن جهان» است؛ و هرگاه که آن هوشیاری غالب آید، این جهانِ ظاهری پست و فرودین می‌گردد.

باید دقت داشت که «راز» نه یک مجهول پیچیده است که باید با ذهن حل شود، و نه چیزی است که کسی در گوش دیگری زمزمه کند. راز، آن‌گونه که مولوی می‌گوید، «راز اندر گوش منکر راز نیست». فهم آن، حاصل هم‌افق شدنِ افق وجودی آدمی با آن سطح از هستی است که اسرار در آن قرار دارند. برای کسی که ظرفیت رازدانی را ندارد، شنیدن راز مانند شنیدن یک حرف معمولی است و او هرگز به راز بودن آن پی نمی‌برد. اینجاست که ما باید هوشیار باشیم که «ظرفیت» رازدانی چقدر اهمیت دارد. قصه‌ی مشهور مولوی دربارهٔ مردی که از حضرت موسی زبان حیوانات را آموخت و به سبب فضولی و عدم ظرفیت، مرگ خود را جلو انداخت، گواهی روشن بر این مدعاست. تمنای رازدانی ارزان تمام نمی‌شود و جز برای «رازدانان» که ظرفیتی فراخ دارند، خطرناک است؛ آن‌ها باید چیزهایی را ببینند و بشنوند اما چشم بر آن‌ها ببندند و ناشنیده بگیرند.

غفلت مورد اشاره در این بیت، با غفلت معمول که از رذائل اخلاقی است، تفاوت دارد. این نوعی غفلت هستی‌شناسانه است؛ یک حجاب ضروری که به ماهیت وجودی این عالم مربوط می‌شود. مولوی در اینجا بین یک «نگاه درجه اول» که غفلت را مذموم می‌شمارد و یک «نگاه درجه دوم» که آن را یک رکنِ هستی‌بخش برای این عالمِ مشخص می‌داند، تمایز قائل می‌شود. این بدان معناست که این عالم، با همهٔ جمال و جلالش، در پرتو یک نوع غفلت از حقایق مطلق است که پایدار می‌ماند و ما را در خود جای می‌دهد.

نکات کلیدی

  • بقاء جهان مادی ما وابسته به یک نوع غفلت هستی‌شناسانه است؛ هوشیاری کامل، این عالم را در هم می‌شکند.
  • «راز» از جنس حقایقی است که ورای علم و فلسفه قرار دارد و تنها با هم‌افق شدن وجودی قابل درک است، نه با فهم ذهنی.
  • ظرفیت و آمادگی درونی برای درک و حفظ رازها حیاتی است؛ در غیر این صورت، طلب راز می‌تواند ویرانگر باشد.
  • برخی مدعیان عرفان (عارف‌نمایان) از مفهوم «راز» سوءاستفاده می‌کنند، در حالی که خود از آن بی‌بهره‌اند و فاقد ظرفیت رازدانی هستند.
  • هوشیاری حقیقی، متعلق به «آن جهان» است و با این جهانِ حسی و ظاهری در تضاد قرار دارد.

Sources: d1-s08 · 00:58:22 d1-s08 · 01:01:10

به زبانِ تو — ภาษาของคุณ · AI

บทสนทนา — ถามเกี่ยวกับบทกลอนนี้ — ตอบจากมัษนาวี พร้อมอ้างอิงทุกบทกลอน

บทสนทนาของคุณจะอยู่บนอุปกรณ์นี้ เว้นแต่คุณจะแบ่งปัน

สิ่งที่ผู้อ่านถาม

ยังไม่มีคำถามที่แบ่งปัน — คำถามของคุณอาจเป็นคำถามแรก