M1:2490 — چون حکیمک اعتقادی کرده است / کآسمان بیضه زمین چون زرده است

این بیت، آغازگر داستانی است که مولانا در آن به نقد دیدگاه‌های محدود و مادی فلاسفه و متکلمان می‌پردازد. او با استفاده از کلمهٔ «حکیمک» (فیلسوف کوچک) از همان ابتدا موضع انتقادی خود را مشخص می‌کند و نظریهٔ بطلمیوسی (یا مشابه آن) را به تمسخر می‌گیرد. در این دیدگاه، جهان به یک تخم‌مرغ تشبیه شده که زمین (زرده) در مرکز آن و افلاک (سفیده) پیرامون آن را فرا گرفته‌اند.

نکتهٔ اصلی مولانا در این داستان، نشان دادن این است که چگونه هر گروهی با تکیه بر استدلال‌های ظاهری و عقلی خود، به نتیجه‌ای می‌رسد که آن را حقیقت مطلق می‌پندارد، در حالی که دیگری با استدلالی کاملاً متضاد، به نتیجه‌ای دیگر می‌رسد. این فیلسوفک اول، علت معلق ماندن زمین را «جذب» آسمان از همه طرف می‌داند (همچون آهن در میان گنبد آهنربایی).

هدف مولانا فراتر از نقد کیهان‌شناسی قدیم است. او این بحث علمی را بهانه‌ای قرار می‌دهد تا به یک اصل عرفانی بزرگ‌تر اشاره کند: همان‌طور که این فلاسفه بر سر مسئله‌ای دنیوی با هم اختلاف دارند و هر یک دیگری را تخطئه می‌کند، اهل دنیا و منکران حقیقت نیز در گمراهی باقی می‌مانند، زیرا هم از سوی اهل کمال و معنویت «دفع» می‌شوند و هم از سوی دنیای مادی که به آن دل بسته‌اند، رانده خواهند شد. در نهایت، آن‌ها بازندگان هر دو جهان («خسر الدنیا و الآخرة») هستند.