M1:2506 — عقل عقلند اولیا و عقلها / بر مثال اشتران تا انتها

مولانا در اینجا سلسله‌مراتبِ هدایت را با تمثیلی زیبا بیان می‌کند. در بیت پیشین، عقل جزئیِ هر انسان را به ساربان، و خودِ انسان (نفس و وجودش) را به شتری تشبیه کرده بود که به دست آن ساربان هدایت می‌شود.

این بیت، یک پله بالاتر می‌رود و می‌گوید «اولیا» یا همان انسان‌های کامل و دوستان خدا، در جایگاه «عقلِ عقل» قرار دارند. یعنی همان‌طور که عقلِ ما بر وجود ما حاکم است، عقلِ کلی و الهیِ اولیا نیز بر عقل‌های جزئی ما حاکم و راهبر است. در این نگاه، عقل‌های ما در برابر آن عقلِ کامل، مانند شترانی هستند که تا انتهای مسیر، مطیع و فرمانبردارِ ساربانِ حقیقی خود، یعنی ولیّ خدا، هستند.

بنابراین، راه نجات و رسیدن به مقصد، پیروی از این راهنمایان الهی است. عقلِ فردی به‌تنهایی برای طی این مسیر کافی نیست و نیازمند هدایت عقلی برتر است که با منبع وحی و شهود در ارتباط است. این بیت بر ضرورت وجود راهبر و مرشد در مسیر معنوی تأکید می‌کند.