M1:2795 — همچو اعرابی که آب از چه کشید / آب حیوان از رخ یوسف چشید

این بیت یکی از چندین مثال متوالی است که مولانا برای روشن کردن یک مفهوم کلیدی می‌آورد: گاهی انسان با نیتی کوچک و مادی قدم در راهی می‌گذارد، اما در مقصد با حقیقتی بسیار والاتر و روحانی روبرو می‌شود که مسیر زندگی‌اش را دگرگون می‌کند.

در اینجا، مولانا به داستان قرآنی حضرت یوسف اشاره می‌کند. کاروانی در بیابان به چاهی می‌رسد و مردی عرب (اعرابی) را برای آوردن آب به کنار چاه می‌فرستد. او دلو را به چاه می‌اندازد تا آب بکشد، اما چیزی که بالا می‌آید، نه آب معمولی، که چهرهٔ زیبای یوسف است. مولانا این زیبایی را به «آب حیوان» یا آب زندگانی تشبیه می‌کند؛ یعنی آن مرد در جستجوی آب برای رفع تشنگی جسم بود، اما به منبع حیات معنوی و زیبایی الهی دست یافت.

این داستان نمادی از سلوک معنوی است. سالک ممکن است با انگیزه‌های اولیه و حتی دنیوی (مانند جستجوی آرامش، حل یک مشکل یا کسب معرفت) راه خود را آغاز کند، اما در میانهٔ راه، با جذبهٔ جمال حق یا راهنمایی یک پیر، به چیزی فراتر از انتظار اولیه‌اش می‌رسد و هدف اصلی، دیدار معشوق ازلی می‌شود، نه آن خواستهٔ کوچک ابتدایی.