M1:2809 — عاشقان کل نه عشاق جزو / ماند از کل آنک شد مشتاق جزو

این بیت در مقدمه‌ی داستان «عاشق دیوار» آمده است. مولانا در این داستان، دنیا و مظاهر آن را به دیواری تشبیه می‌کند که نور خورشید بر آن تابیده و زیبا به نظر می‌رسد. عاشقِ ناآگاه، به جای دل بستن به خودِ خورشید (که منبع اصلی نور و زیبایی است)، عاشقِ نقش و نگارِ موقتی روی دیوار می‌شود.

مولانا با این تمثیل، دو نوع عشق را از هم جدا می‌کند:

• عشق به «کل»: این عشقِ عارفان حقیقی است. آن‌ها از پدیده‌های جزئی و فناپذیر عبور می‌کنند و به منبع اصلی و حقیقت پایدار (خداوند) دل می‌بندند. آن‌ها می‌دانند که زیبایی‌های جهان، تنها پرتوی از آن حقیقتِ کل است.

• عشق به «جزء»: این عشقِ افراد سطحی‌نگر است که به ظواهر و نمودهای گذرا دلخوش می‌کنند. اینان همانند عاشقِ دیوار هستند که با غروب خورشید و رفتنِ نور، معشوق خود را از دست می‌دهند و در حسرت و تاریکی باقی می‌مانند.

بنابراین، بیت تأکید می‌کند که دلبستگی به «جزء» (دنیا، مقام، ثروت و دیگر مظاهر فانی) سرانجامی جز محرومیت از «کل» (حقیقت، خداوند، آرامش ابدی) ندارد. این راه، راهِ خسران و واماندگی است.