อ่าน Daftar 1 การหลอกลวงของเสนาบดีต่อชาวคริสต์ โคลงคู่ 360

M1:360 — حیف می‌آمد مرا کان دینِ پاک / درمیان جاهلان گردد هلاک

حیف می‌آمد مرا کان دینِ پاکدرمیان جاهلان گردد هلاک
✦ แสดงผลโคลงคู่นี้เป็นไทย

M1:360

❋ ❋ ❋

شرحِ سروش — จากบทบรรยายมัษนวีที่บันทึกไว้ของเขา

عبدالکریم سروش از درس‌گفتارهای مثنوی ↗

این متن بر پایهٔ سخنرانی‌های ضبط‌شدهٔ دکتر سروش دربارهٔ مثنوی بازنویسی شده است. بازبینی نهایی توسط ایشان انجام نشده.

ترجمه و معنا

ترجمه به فارسی روان: برای من حیف بود که آن دینِ پاک و خالص، میان ناآگاهان و جاهلان تباه شود و از بین برود. معنا: این بیت بیانگر دغدغهٔ وزیری است که از تباهی و نابودی دینِ حقیقی در میان مردم نادان بیم دارد و به همین دلیل حاضر است برای حفظ آن دست به تدبیر بزند.

شرح

این بیت، که از زبان وزیرِ مسیحی در داستان شاه و وزیر و نصارا نقل می‌شود، پرده از عمق دغدغه و تدبیر این شخصیت برمی‌دارد. وزیر با وجود اینکه می‌دانست به زودی شهید خواهد شد، اما لحظه‌ای درنگ کرد و نقشه‌ای چید؛ نه از ترس مرگ، بلکه از بیمِ تباهی دین. او می‌گوید: «حیف می‌آمد مرا کان دین پاک / درمیان جاهلان گردد هلاک». این «حیف آمدن» تعبیری بسیار دقیق است. دین در نگاه او یک امانت است، یک ودیعهٔ گرانبها که نباید به آسانی رها شود تا در میان ناآگاهان و کسانی که قدرش را نمی‌دانند، نابود شود.

در اینجا مولانا از طریق این وزیر، موضعی پیچیده را بیان می‌کند. وزیر نه یک ریاکار است، نه یک بزدل. او یک عالم مسیحی است که اسرار دین عیسی را می‌داند و به تعبیر خودش، می‌خواهد این ودایع و امانات را به نسل‌های بعد بسپارد. این نکته کلیدی است: او خود را حافظ و نگهبانِ حقیقت می‌داند. برای او، مرگِ خود در مقایسه با مرگِ دین، خسارتی کوچک‌تر است. اما او هوشمندانه راهی را انتخاب می‌کند که هم جان خود را حفظ کند (البته برای مدتی) و هم مهم‌تر از آن، دین را از نابودی نجات دهد.

این رویکرد با فهم ما از مفهوم «مکر» در مثنوی همخوانی دارد. همان‌طور که بارها تأکید کرده‌ام، مکر به خودی خود نه خوب است و نه بد؛ ابزاری است که ارزش آن را مقصود و نیتِ کاربر تعیین می‌کند. در «و مکروا و مکر الله والله خیر الماکرین»، مکر الهی در مقابل مکر بدخواهان قرار می‌گیرد و به معنای تدبیر و تدبیرِ برتر است. در اینجا نیز وزیر برای حفظ «دین پاک» دست به تدبیری می‌زند که ظاهری غیرمعمول دارد، اما باطنش خدمت به حقیقت است. این نشان می‌دهد که در حکمت مولانا، گاه برای رسیدن به اهداف والا می‌توان از مسیرهای غیرمتعارف و پیچیده عبور کرد، به شرط آنکه نیت و مقصد، پاک و الهی باشد. از این رو، این بیت نه تنها از دغدغه‌ای عمیق برای حفظ دین پرده برمی‌دارد، بلکه به ما می‌آموزد که گاهی اوقات، حفظ حقایق بزرگ مستلزم هوشمندی و تدابیری است که از سطح فهم عامه فراتر می‌رود.

نکات کلیدی

  • حیف آمدنِ دین: وزیر نه از جان خود، بلکه از نابودی دین پاک در میان جاهلان بیم دارد.
  • دین به مثابه امانت: دین و اسرار آن نزد وزیر، ودیعه‌ای گرانبهاست که باید به نسل‌های بعد سپرده شود.
  • مکرِ مشروع: تدبیر وزیر، نمونه‌ای از کاربرد «مکر» (استراتژی) برای اهدافی والاست، نه از روی بدخواهی.
  • حفظ حقیقت: گاهی برای نجات حقایق بزرگ، لازم است از راه‌های هوشمندانه و غیرمتعارف قدم برداشت.

Sources: d1-s29 · 59:53:00 d1-s29 [1:00:21:00] d1-s29 · 1:23:00

به زبانِ تو — ภาษาของคุณ · AI

บทสนทนา — ถามเกี่ยวกับบทกลอนนี้ — ตอบจากมัษนาวี พร้อมอ้างอิงทุกบทกลอน

บทสนทนาของคุณจะอยู่บนอุปกรณ์นี้ เว้นแต่คุณจะแบ่งปัน

สิ่งที่ผู้อ่านถาม

ยังไม่มีคำถามที่แบ่งปัน — คำถามของคุณอาจเป็นคำถามแรก