M1:370 — کو چه آمیزد ز اغراض نهان / در عبادتها و در اخلاصِ جان

مولانا در این بخش از داستان وزیر مکار، به قدرت فریبندگی «نفس امّاره» می‌پردازد. یاران آگاه پیامبر (صحابه) تنها به دنبال فضیلت ظاهری عبادات نبودند، بلکه با هوشیاری تمام مراقب بودند که نفس، انگیزه‌های پنهان و اغراض شخصی خود را وارد اعمال دینی آن‌ها نکند.

این بیت به طور خاص توضیح می‌دهد که خطرناک‌ترین حیلهٔ نفس این است که خود را در لباس دین و اخلاص پنهان می‌کند. نفس می‌تواند خالص‌ترین عبادت‌ها، مانند نماز یا روزه، و حتی بالاتر از آن، «اخلاص جان» یا همان صمیمیت و صدق قلبی را با اهداف پنهانی مثل ریاکاری، کسب شهرت، برتری‌جویی یا حتی لذت بردن از حس «آدم خوب بودن» آلوده سازد. این آمیزش آنقدر پنهانی و ظریف است که تشخیص آن به بصیرتی عمیق نیاز دارد؛ همان بصیرتی که مولانا برای یاران خاص پیامبر قائل است و آن را لازمهٔ سلوک معنوی می‌داند.