อ่าน Daftar 1 Amir al-Mu'minin Ali ขออัลลอฮ์ทรงเชิดชูใบหน้าของเขา กล่าวกับสหายของเขาว่า “เมื่อเจ้าถ่มน้ำลายรดใบหน้าของฉัน จิตใจของฉันก็พลุ่งพล่าน และความบริสุทธิ์ใจในการกระทำก็หายไป นั่นคือเหตุผลที่ขัดขวางการสังหารเจ้า” โคลงคู่ 3992

M1:3992 — تو ترازوی احدخو بوده‌ای / بل زبانهٔ هر ترازو بوده‌ای

تو ترازوی احدخو بوده‌ایبل زبانهٔ هر ترازو بوده‌ای
✦ แสดงผลโคลงคู่นี้เป็นไทย

M1:3992

❋ ❋ ❋

شرحِ سروش — จากบทบรรยายมัษนวีที่บันทึกไว้ของเขา

عبدالکریم سروش از درس‌گفتارهای مثنوی ↗

این متن بر پایهٔ سخنرانی‌های ضبط‌شدهٔ دکتر سروش دربارهٔ مثنوی بازنویسی شده است. بازبینی نهایی توسط ایشان انجام نشده.

ترجمه و معنا

ترجمه به فارسی روان: تو ترازویی بوده‌ای که خوی خداوند یکتا را دارد؛ بلکه خودِ زبانه‌ٔ هر ترازویی بوده‌ای. معنا: این بیت بیان می‌دارد که امام علی (ع) در عدالت و بی‌طرفی، تجلی‌گاه صفات الهی است و معیار و ملاک نهایی برای سنجش حق و باطل در هر امر و کاری به شمار می‌رود.

شرح

این بیت، از زبان مولانا در خطاب به امام علی (ع) و در خلال داستانی از جنگ خندق نقل می‌شود. حقیقت این است که مولانا، در این ابیات، خود از ضمیرش با علی سخن می‌گوید. من این بیت را شاه‌بیتی در شناخت شخصیت علی می‌دانم؛ نه تنها شخصیت علی، که معرفت‌شناسی مولانا از یک انسان کامل را نیز برملا می‌سازد. مولانا می‌گوید که علی «ترازوی احدخو» بود. «احد» از اسما و صفات خاص خداوند است که بر وحدانیت و بی‌همتایی او دلالت دارد. وقتی ترازویی «احدخو» باشد، یعنی از جنس عدل الهی است، از جنس آن بی‌طرفی مطلق که تنها در ساحت الوهی یافت می‌شود. چنین ترازویی هرگز به سمتی نمی‌لغزد، هرگز در سنجش خطا نمی‌کند، و هیچ عامل بیرونی نمی‌تواند آن را از معیار الهی‌اش منحرف کند. این ترازو از جنس خودِ حق است، نه صرفاً ابزاری برای سنجش آن.

اما مولانا به این حد بسنده نمی‌کند و فراتر می‌رود: «بل زبانهٔ هر ترازو بوده‌ای». زبانهٔ ترازو، آن شاخصه‌ی کوچکی است که حرکتش، به محض برقراری تعادل، قطع می‌شود و نشان از دقت و صحت سنجش دارد. اگر علی خود زبانه‌ی هر ترازویی باشد، یعنی نه فقط ترازوی الهی است، بلکه خود معیار و ملاک نهایی برای تعیین تعادل و حقیقت در هر ترازو و هر سنجه‌ای است. او نقطه‌ی ثقل و مرکزی است که همه‌چیز حول آن سنجیده می‌شود. به عبارت دیگر، علی تجسم مطلق عدالت و حقیقت است؛ او نه تنها عادل، که خودِ عدل است. او نه تنها حقیقت‌جو، که خودِ حقیقت است. این مقامی است که برای انسان‌ها تنها به شکل "خویِ احد" یا "تجلیِ احد" امکان‌پذیر است، چرا که احدیت مطلق تنها از آنِ خداوند است.

این بیت نشان می‌دهد که مولانا چگونه آیينه‌وار در مقابل شخصیت علی ایستاده و نور او را دریافت کرده و به دیگران منعکس ساخته است. او علی را نه فقط یک قهرمان شجاع و اهل مروت، بلکه مبدأ و منتهای عدالت و معرفت می‌بیند. علی از دید مولانا، آن نقطه‌ی مرجعی است که جویندگان حق برای رسیدن از «قشور» به «لباب»، باید به درگاهش روی آورند؛ راهی که از طریق "باب رحمت" او به بارگاه "ما له کفوا احد" می‌رسد.

نکات کلیدی

  • امام علی (ع) تجلی‌گاه عدل و بی‌طرفی مطلق الهی است.
  • او معیار و شاخص نهایی برای سنجش حق و باطل در هر امری است.
  • «احدخو» بودن نشان‌دهنده‌ی ارتباط علی با صفات خاص الهی است.
  • این بیت، علی را فراتر از یک قهرمان شجاع، به مثابه تجسم عدالت و حقیقت معرفی می‌کند.
  • مولانا در این ابیات، نه صرفاً روایتی تاریخی، که معرفت‌شناسی خود از انسان کامل را ارائه می‌دهد.

Sources: d1-s01 · 00:03:46 d1-s01 · 00:04:36 d1-s20 · 00:24:38

به زبانِ تو — ภาษาของคุณ · AI

บทสนทนา — ถามเกี่ยวกับบทกลอนนี้ — ตอบจากมัษนาวี พร้อมอ้างอิงทุกบทกลอน

บทสนทนาของคุณจะอยู่บนอุปกรณ์นี้ เว้นแต่คุณจะแบ่งปัน

สิ่งที่ผู้อ่านถาม

ยังไม่มีคำถามที่แบ่งปัน — คำถามของคุณอาจเป็นคำถามแรก