อ่าน Daftar 1 เรื่องราวของเคาะลีฟะฮ์ผู้เห็นไลลา โคลงคู่ 421

M1:421 — ضعفِ سر بیند از آن و تن پلید / آه از آن نقش پدید ناپدید

ضعفِ سر بیند از آن و تن پلیدآه از آن نقش پدید ناپدید
✦ แสดงผลโคลงคู่นี้เป็นไทย

M1:421

❋ ❋ ❋

شرحِ سروش — จากบทบรรยายมัษนวีที่บันทึกไว้ของเขา

عبدالکریم سروش از درس‌گفتارهای مثنوی ↗

این متن بر پایهٔ سخنرانی‌های ضبط‌شدهٔ دکتر سروش دربارهٔ مثنوی بازنویسی شده است. بازبینی نهایی توسط ایشان انجام نشده.

ترجمه و معنا

ترجمه به فارسی روان: از آن تخیلات، سر ضعیف می‌شود و تن آلوده و پلید می‌گردد؛ آه از آن نقش‌های موهوم که هم آشکارند و هم بی‌حقیقت. معنا: این بیت به پیامدهای منفی و تباه‌کنندهٔ اسارت در دام تخیلات باطل می‌پردازد که چگونه ذهن و جسم را آلوده و ضعیف می‌کند و ماهیت فریبندهٔ این تصاویر موهوم را نشان می‌دهد.

شرح

مولانا در این بیت و ابیات پیشین، از یکی از بنیادی‌ترین مفاهیم اندیشهٔ خود پرده برمی‌دارد: «خیال». بی‌هیچ تردیدی، خیال واژه‌ای کلیدی در منظومهٔ فکری مولاناست، چه در مثنوی و چه در دیوان شمس، که نتایج معرفتی و سلوکی فراوانی بر آن بار می‌کند. در اینجا، مولانا از پدیده‌ای شگفت سخن می‌گوید که آن را «خفتگی در بیداری» می‌نامم. جان ما، اگر به حق بیدار نباشد، حتی بیداری‌اش هم شبیه زندان است. در چنین حالتی، ما به جای بیداری حقیقی، اسیر و محبوس خیالات می‌شویم؛ همان خیالات که روزها و شب‌ها ذهن ما را لگدکوب می‌کنند. این خیالاتِ باطل، چهرهٔ آدمی را دگرگون می‌کنند. صفا و لطافت روح را از بین می‌برند و راه سفر به آسمان را بر او می‌بندند. بدتر از آن، قدرت تمییز را از آدمی سلب می‌کنند، چنانکه دیو را در خواب به شکل حور می‌بیند و با آن درمی‌آمیزد و نتیجه‌اش چیزی جز پلیدی و تباهی نیست. اینجاست که مولانا با حسرتی عمیق می‌گوید: «ضعف سر بیند از آن و تن پلید». سر که کانون عقل و اندیشه است، از این خیال‌بافی‌ها ضعیف می‌شود؛ تن هم که ابزار روح است، پلید و آلوده می‌گردد. و سپس، در نیم‌بیت دوم، ماهیت خود این «خیال» را با فصاحتی بی‌نظیر وصف می‌کند: «آه از آن نقش پدید ناپدید». این نقش‌ها و صورت‌های خیالی، در عین حال که در ذهن ما «پدید» و آشکارند و وجودی در عالم درون دارند، اما در واقع «ناپدید» و بی‌حقیقت‌اند. آن‌ها فاقد هرگونه جوهر و عینیت خارجی هستند. مانند سرابی که هست اما آب نیست. این تناقض درونی خیال، همان نکتهٔ عمیقی است که مولانا به آن اشاره دارد؛ تصویری که هست و نیست، فریبنده و ویرانگر. این، آیهٔ بیداری ماست که نباید در زندان خیالات اسیر شویم.

نکات کلیدی

  • اسارت در تخیلات باطل، نوعی «خفتگی در بیداری» است که راه کمال را می‌بندد.
  • خیال‌پردازی باعث ضعف عقل و پلیدی و آلودگی جسم می‌شود.
  • «نقش پدید ناپدید» به ماهیت فریبندهٔ خیال اشاره دارد؛ آنچه که هست اما حقیقت ندارد.
  • مولانا «خیال» را مفهومی کلیدی در فهم وضعیت انسان و مسیر سلوک می‌داند.

Sources: d1-s33 · 00:01:29 d1-s33 · 00:02:16

به زبانِ تو — ภาษาของคุณ · AI

บทสนทนา — ถามเกี่ยวกับบทกลอนนี้ — ตอบจากมัษนาวี พร้อมอ้างอิงทุกบทกลอน

บทสนทนาของคุณจะอยู่บนอุปกรณ์นี้ เว้นแต่คุณจะแบ่งปัน

สิ่งที่ผู้อ่านถาม

ยังไม่มีคำถามที่แบ่งปัน — คำถามของคุณอาจเป็นคำถามแรก