M1:527 — همچو شه نادان و غافل بد وزیر / پنجه می‌زد با قدیم ناگزیر

这句诗是鲁米对故事中那位邪恶维齐尔的评判。在前面的故事里，一位犹太国王为了铲除基督教，派他最信任的维齐尔伪装成基督徒，以求从内部分化和瓦解他们。维齐尔的计谋在表面上取得了巨大的成功，但他和国王都忽略了一个根本事实：他们的对手并非仅仅是那些信徒，而是信徒们所信仰的上帝。

鲁米用“与那永恒必然者角力”（پنجه می‌زد با قدیم ناگزیر）这个生动的意象，描绘了这种对抗的徒劳与狂妄。“角力”（پنجه زدن）是一种人与人之间的力量比拼，而“永恒必然者”（قدیم ناگزیر）则是对上帝的一个哲学性称谓，强调其自有永有、不受任何条件限制的本质。将这两者并置，凸显了人类有限的谋划在无限的神圣力量面前是何等不自量力。这就像一只蚂蚁试图扳倒一座大山。

因此，这句诗不仅是对故事角色的道德谴责，更是一个深刻的苏菲派洞见：一切尘世的权谋，若与神圣的意志相悖，终将归于失败。这种“愚昧”（نادان）与“懵懂”（غافل），并非指智力低下，而是指灵性上的盲目——看不见在万事万物背后运作的真正力量。

این بیت در بطن داستان پادشاه یهودی و وزیر مکار او قرار دارد که برای نابودی مسیحیان نقشه کشیده‌اند. مولانا در اینجا به ریشه‌ی اصلی خطای آنها اشاره می‌کند. مشکل اصلی وزیر، صرفاً حیله‌گری یا دشمنی او نیست، بلکه «نادانی» و «غفلت» اوست. این نادانی، جهل معنوی است؛ یعنی عدم درک این حقیقت که نیرویی که او با آن درافتاده، یک گروه انسانی نیست، بلکه اراده‌ی خداوند است.

تعبیر «پنجه زدن با قدیم ناگزیر» بسیار قدرتمند است. «پنجه زدن» تصویر یک درگیری مستقیم و تن‌به‌تن را تداعی می‌کند، اما این مبارزه میان دو نیروی برابر نیست. یک طرف، وزیر فانی و مغرور قرار دارد و طرف دیگر «قدیم»، یعنی خداوند ازلی و ابدی که وجودش پیش از هر چیز بوده است. صفت «ناگزیر» بر حتمی بودن شکست وزیر تأکید می‌کند؛ او با قدرتی درگیر شده که نه می‌توان از آن فرار کرد و نه می‌توان بر آن چیره شد. این بیت، کل توطئه‌ی وزیر را در چارچوب یک نبرد معنوی بزرگ‌تر قرار می‌دهد و نشان می‌دهد که تمام نقشه‌های انسانی در برابر تقدیر الهی، بی‌اثر و ابتر است.