M1:541 — چون زنی از کار بد شد روی زرد / مسخ کرد او را خدا و زهره کرد

مولانا در این بخش از مثنوی، مفهوم «مسخ» یا دگردیسی را توضیح می‌دهد. او استدلال می‌کند که بزرگ‌ترین و حقیقی‌ترین مسخ، سقوط روحانی و معنوی انسان است، نه صرفاً تغییر شکل ظاهری. برای روشن کردن این نکته، او به داستان مشهور فرشتگان، هاروت و ماروت، و زنی به نام زهره اشاره می‌کند. در این داستان، آن زن به دلیل گناه و فریبکاری، از سوی خداوند مجازات و به ستارهٔ درخشان زهره در آسمان تبدیل می‌شود.

مولانا این دگرگونی را یک نمونهٔ «مسخ ظاهری» می‌داند. او بلافاصله در بیت‌های بعدی توضیح می‌دهد که این نوع مسخ در برابر مسخ باطنی و روحی ناچیز است. مسخ واقعی آن است که انسان، با آنکه می‌تواند به سوی کمال و عوالم بالا پرواز کند، خود را به پستی‌های دنیای مادی و امیال نفسانی سرگرم کند و از اصل الهی خود دور شود. این سقوط از مقام «انسان مسجود فرشتگان» به موجودی اسیر خاک و شهوت، از نظر مولانا، وحشتناک‌ترین نوع مسخ است.