M1:547 — آخر آدم‌زاده‌ای ای ناخلف / چند پنداری تو پستی را شرف

مولانا در اینجا با لحنی سرزنش‌آمیز، وزیری را که نماد نفس اماره و انسان دنیازده است، خطاب قرار می‌دهد. بیت‌های پیشین، عملِ وزیر را نوعی «مسخ» خودخواسته توصیف کرده‌اند؛ یعنی او با انتخاب اهداف پست دنیوی، ماهیت انسانی و الهی خود را دگرگون کرده و به مرتبه‌ای پایین‌تر سقوط کرده است.

این بیت، این ایده را به اوج می‌رساند. مولانا به او یادآوری می‌کند: «آخر آدم‌زاده‌ای». این عبارت به مقام معنوی انسان اشاره دارد؛ موجودی که خداوند به او کرامت بخشید و فرشتگان بر او سجده کردند. اما این وزیر، به عنوان یک «ناخلف» یا جانشین ناشایسته، این میراث گران‌بها را فراموش کرده است. او نه تنها به پستی و فرومایگی تن داده، بلکه بدتر از آن، این سقوط را «شرف» و بزرگی می‌پندارد. این بزرگ‌ترین تراژدی روح انسان است: نه فقط گم کردن راه، بلکه افتخار کردن به بیراهه.

پرسش «چند؟» (تا کی؟) نشان‌دهندهٔ بی‌تابی و شگفتی مولانا از این غفلت عمیق است. او می‌پرسد تا چه زمانی می‌خواهی این وارونگی ارزش‌ها را ادامه دهی و پستی را به جای بلندی، و ذلت را به جای عزت بگیری؟ این بیت در واقع فراخوانی است به هر انسانی تا جایگاه حقیقی خود را بازشناسد و از پرستش اهداف حقیر دست بردارد.