M2:2379 — کی شناسد کور دزد خویش را / چون ندارد نور چشم و آن ضیا

این بیت در ادامه‌ی داستان گدای نابینایی است که دزدی کالای او را می‌رباید. مولانا یک پرسش بدیهی را مطرح می‌کند تا نکته‌ی اصلی خود را روشن سازد: شرط لازم برای شناختن هر چیزی، داشتن ابزارِ شناختِ آن است. برای دیدن و شناسایی یک دزد، «نور چشم» و «روشنایی» لازم است. فرد نابینا فاقد این ابزار است، پس طبیعتاً از شناسایی دزد نیز عاجز است.

این وضعیت، تمثیلی برای «کوری باطن» یا غفلت روحانی است. همان‌طور که چشم ظاهری برای دیدن دنیای مادی ضروری است، «چشم دل» یا «بصیرت» نیز برای درک حقایق معنوی و تشخیص دزدان ایمان (مانند نفس اماره، شیطان یا دلبستگی‌های دنیوی) لازم است. انسانی که بصیرت معنوی ندارد، متوجه نمی‌شود که چگونه جوهر حقیقی وجودش و کالاهای ارزشمند روحانی‌اش (مانند حکمت، آرامش و ایمان) توسط این دزدان درونی و بیرونی به سرقت می‌رود. او در تاریکی غفلت خود باقی می‌ماند و حتی اگر دزد در کنارش باشد، او را نمی‌شناسد.