M2:2669 — عقل فرعون ذکی فیلسوف / کور گشت از تو نیابید او وقوف

این بیت بخشی از گفتگوی معاویه با ابلیس است. معاویه در اینجا قدرت ویرانگر ابلیس را می‌ستاید و برای اثبات آن، نمونه‌های تاریخی می‌آورد. او به فرعون اشاره می‌کند که فقط یک پادشاه ستمگر نبود، بلکه به گفته‌ی مولانا، ذهنی «ذکی» (تیزهوش) و «فیلسوف» داشت. این تأکید بر هوش و عقلانیت فرعون، نکته‌ی اصلی بیت است.

منظور مولانا این است که فریب ابلیس آنچنان عظیم است که حتی برترین ابزار انسانی، یعنی عقل و فلسفه، در برابر آن ناتوان است. عقل فرعون که می‌توانست پیچیده‌ترین مسائل را تحلیل کند، توسط ابلیس «کور» شد و از «وقوف» یعنی آگاهی و درک حقیقت بازماند. این بیت هشداری است درباره‌ی محدودیت‌های عقل جزئی (عقل استدلالی و دنیوی) در برابر وسوسه‌های نفسانی و شیطانی. عقل به‌تنهایی و بدون هدایت الهی، نه‌تنها راهگشا نیست، بلکه می‌تواند خود به ابزاری برای توجیه گمراهی تبدیل شود، همان‌طور که برای فرعون چنین شد.