M2:2679 — نیکوان را رهنمایی می‌کنم / شاخه‌های خشک را بر می‌کنم

این بیت بخشی از پاسخ ابلیس به معاویه است که او را سرچشمهٔ همهٔ گمراهی‌ها می‌داند. ابلیس در اینجا نقش خود را نه آفرینش شر، بلکه «آزمایش» و «آشکارسازی» معرفی می‌کند. او خود را به باغبانی تشبیه می‌کند که به درخت حیات رسیدگی می‌کند.

عمل او دو جنبه دارد: نخست، او با وسوسه‌هایش نیکان را می‌آزماید و آنها با مقاومت در برابر این وسوسه‌ها، در مسیر معنوی خود استوارتر و «راهنمایی» می‌شوند. وسوسه برای آنها فرصتی برای اثبات ایمان و رشد است. دوم، او «شاخه‌های خشک» را «بر می‌کند». شاخه‌های خشک، استعاره از انسان‌هایی است که از درون، ایمان و حیاتی معنوی ندارند. وسوسهٔ ابلیس، این خشکی و بی‌ثمری درونی را آشکار می‌سازد و باعث می‌شود آنها از جامعهٔ مؤمنان (درخت) جدا شوند.

مولانا از زبان ابلیس این دیدگاه پیچیده را مطرح می‌کند که وجود شر و وسوسه در نظام آفرینش، کارکردی مشخص دارد: تمایز و تفکیک میان خیر و شر، و خالص کردنِ گوهرِ نیکان. ابلیس خود را نه یک نیروی مستقل، بلکه ابزاری در دست خداوند برای این غربالگری بزرگ معرفی می‌کند.