M2:2933 — زانک بی حق باطلی ناید پدید / قلب را ابله به بوی زر خرید

مولانا در این بخش از مثنوی به مسئلهٔ وجود مکاتب و مذاهب گوناگون و متضاد می‌پردازد. او استدلال می‌کند که نباید همهٔ این راه‌ها را یکسره باطل و گمراهی محض دانست. این بیت، شاهدی برای این مدعاست.

منطق مولانا بر این اصل استوار است که «باطل» وجودی مستقل ندارد، بلکه همواره در نسبت با «حق» معنا می‌یابد و از آن تقلید می‌کند. او برای روشن شدن این مفهوم، از تمثیل سکهٔ تقلبی (قلب) و طلای واقعی (زر) استفاده می‌کند. هیچ‌کس سکهٔ تقلبی نمی‌سازد، مگر اینکه سکهٔ اصلی و باارزشی وجود داشته باشد تا از آن تقلید کند. مردم نیز فریب سکهٔ تقلبی را می‌خورند، چون به امید یافتن طلای واقعی هستند. به عبارت دیگر، جاذبه و اصالت حق است که به باطل امکان ظهور و فریبندگی می‌دهد.

بنابراین، وجود فرقه‌ها و عقاید به ظاهر گمراه‌کننده، نباید ما را به کلی ناامید کند. این کثرت و اختلاف، خود نشانه‌ای از آن است که یک حقیقت اصیل و یگانه وجود دارد که همگان در جستجوی آن هستند، حتی اگر در مسیر خطا کنند. باطل‌ها همچون دامی هستند که بر «بوی حق» گسترده شده‌اند و جذابیتشان را از همان حقیقت اصلی وام می‌گیرند.