M3:1265 — آن یکی بر پشت او بنهاد دست / گفت خود این پیل چون تختی بدست

این بیت بخشی از تمثیل مشهور «فیل در خانهٔ تاریک» است. مولانا در این داستان، گروهی از مردم را به تصویر می‌کشد که برای دیدن فیلی که از هندوستان آورده‌اند، وارد اتاق تاریکی می‌شوند. چون با چشم چیزی نمی‌بینند، هر یک با لمس کردن بخشی از بدن فیل، تلاش می‌کند آن را بشناسد.

در ابیات پیشین، یک نفر به خرطوم دست زده و آن را به ناودان تشبیه کرده، دیگری گوشش را لمس کرده و آن را بادبزن پنداشته، و سومی پایش را به ستون مانند کرده است. در این بیت، نوبت به فرد دیگری می‌رسد که دست بر پشت پهن و صاف فیل می‌کشد. تجربهٔ حسی او این است که با سطحی وسیع و مسطح، شبیه به یک تخت یا اورنگ، روبروست. بنابراین، با اطمینان اعلام می‌کند که «فیل» همین است.

نکتهٔ اصلی داستان که در این بیت هم جریان دارد، محدودیتِ شناخت حسی و جزئی‌نگری است. هر کس تنها بخشی از حقیقت را درک می‌کند و آن را به کل حقیقت تعمیم می‌دهد. این «اختلاف» که در ابیات بعدی به آن اشاره می‌شود، ناشی از تاریکی (جهل) و نبودِ یک نگاه جامع (نور معرفت) است. اگر شمعی در کار بود، همه یک «فیل» واحد را می‌دیدند، نه مجموعه‌ای از اشیای متناقض. این بیت، نمونهٔ دیگری از دریافت‌های ناقصی است که وقتی ابزار شناخت ما محدود باشد، به آن دچار می‌شویم.