M3:4178 — اندر آن بستان اگر خندیده‌ای / تو گل بستان جان و دیده‌ای

در این داستان، خداوند از زبان زنِ آشپز با نخودی که در دیگ در حال جوشیدن است و از رنج و سختی بی‌تابی می‌کند، سخن می‌گوید. این بیت نقطه‌ی عطفی در این گفتگوست. خداوند به نخود یادآوری می‌کند که این سختی‌ها بی‌دلیل نیست و نباید اصل و ریشه‌ی خود را فراموش کند.

«آن بستان» اشاره به عالم معنا و اصل و منشأ الهی هر موجودی است. «خندیدن» در آن باغ، نماد زندگی شاد و بی‌دغدغه‌ای است که نخود در مقام یک گیاه، متصل به خاک و آفتاب و باران (یعنی رحمت مستقیم الهی) تجربه کرده است. اکنون که در دیگِ ابتلائات می‌جوشد، آن گذشته را فراموش کرده و بی‌قراری می‌کند.

مولانا می‌گوید تو فراموش کرده‌ای، اما منشأ تو والا و گران‌بهاست: «تو گل بستان جان و دیده‌ای». یعنی تو صرفاً یک گیاه ساده نیستی، بلکه در اصل، «گلِ باغِ جان» و «نور چشم» هستی. این رنج و پختن برای آن است که آن گوهر درونی آشکار شود و از مرتبه‌ی گیاهی به مرتبه‌ی بالاتری از وجود، یعنی تبدیل شدن به بخشی از آگاهی و جان انسان، ارتقا یابد. این بیت در واقع دعوتی به یادآوری اصل خویش و تحمل سختی‌ها با امید به شکوفایی نهایی است.