M4:1961 — عقل دیگر بخشش یزدان بوَد / چشمهٔ آن در میان جان بوَد

مولانا در اینجا دو نوع عقل را از هم متمایز می‌کند. پیش از این بیت، او از «عقل مکتسبی» یا تحصیلی سخن گفته است؛ عقلی که از طریق مطالعه، استاد و تفکر به دست می‌آید و مانند اطلاعاتی است که بر لوح ذهن حک می‌شود. اما این عقل، باری سنگین بر دوش حافظه است.

در مقابل، این بیت نوع دوم عقل را معرفی می‌کند: «عقل موهبتی» یا خدادادی. این عقل، دانشی نیست که از بیرون کسب شود، بلکه نوری است که خداوند مستقیماً در جان انسان می‌بخشد. سرچشمه‌ی آن در بیرون از ما، در کتاب‌ها و مدارس نیست، بلکه «در میان جان» است؛ یک چشمه‌ی جوشان و زاینده از معرفت که هرگز خشک یا فاسد نمی‌شود. این همان عقلی است که به شهود و دریافت‌های معنوی راه می‌برد و انسان را به منبع اصلی دانش، یعنی خداوند، متصل می‌کند. در ابیات بعدی، مولانا این عقل را به چشمه‌ای تشبیه می‌کند که از درون خانه می‌جوشد و نیازی به جوی‌های آب بیرونی ندارد.