M4:2298 — عقل ضد شهوتست ای پهلوان / آنک شهوت می‌تند عقلش مخوان

مولانا در این بخش، به تعریف و تمایز میان «عقل» و «وهم» می‌پردازد. او عقل را نیرویی الهی و نورانی معرفی می‌کند که ذاتاً با شهوت و امیال نفسانی سر ستیز دارد. شهوت، که شامل تمام خواسته‌های حیوانی و دنیوی است، انسان را به سوی پستی و خودپرستی می‌کشاند، در حالی که عقل او را به سوی تعالی و حقیقت دعوت می‌کند.

بنابراین، معیار اصلی برای تشخیص عقل حقیقی از بدل آن (که مولانا آن را «وهم» می‌نامد) همین است: آیا این نیرو در خدمت نفس است یا در برابر آن می‌ایستد؟ اگر قوه‌ای در انسان، هرچقدر هم هوشمند و زیرک به نظر برسد، صرفاً ابزاری برای رسیدن به خواسته‌های نفسانی و ارضای شهوات باشد، آن را نباید با عقل اشتباه گرفت. این همان «وهم» است که ظاهری شبیه عقل دارد اما کارکردش دقیقاً برعکس است. در ادامه، مولانا فرعون را نمونه‌ی کامل صاحب «وهم» و موسی (ع) را نماد «عقل» الهی معرفی می‌کند.