M4:2876 — فایدهٔ هر ظاهری خود باطنیست / هم‌چو نفع اندر دواها کامنست

این بیت در پاسخ به فیلسوف مادی‌گرا (دهری) بیان می‌شود که وجود خدا و عالم غیب را انکار می‌کند، چرا که برهانش این است: «من جز این جهان ظاهری و مادی، جای دیگری نمی‌بینم.» مولانا در جواب می‌گوید که این نگاه، سطحی و ساده‌انگارانه است.

او استدلال می‌کند که تمام ارزش و کاراییِ یک چیز ظاهری، از باطن و حقیقتِ پنهان آن سرچشمه می‌گیرد. برای روشن شدن این نکته، مثال ملموسی می‌آورد: دارو. ما شکل و رنگ و مزه‌ی یک قرص یا شربت را می‌بینیم (این «ظاهر» آن است)، اما چیزی که واقعاً به آن ارزش می‌بخشد و باعث بهبودی بیمار می‌شود، خاصیت درمانی و ترکیبات مؤثر آن است که با چشم دیده نمی‌شود (این «باطن» آن است). اگر آن خاصیتِ پنهان وجود نداشت، ظاهرِ دارو بی‌فایده بود.

مولانا با این تمثیل، این قاعده را به کل هستی تعمیم می‌دهد: تمام این جهانِ مادی و محسوس که ما می‌بینیم، «ظاهر» است. ارزش، معنا و هدفمندی آن (فایدهٔ آن) از یک حقیقتِ برتر و پنهان، یعنی خداوند و عالم معنا (باطن)، نشأت می‌گیرد. انکار باطن به بهانه‌ی ندیدن آن، مانند این است که کسی خاصیت درمانی دارو را انکار کند، چون نمی‌تواند آن را با چشم ببیند.