M4:3064 — پیل باید تا چو خسپد او ستان / خواب بیند خطهٔ هندوستان

مولانا در این بخش توضیح می‌دهد که رؤیاهای معنوی، صرفاً بازتاب تجربیات روزمره نیستند، بلکه می‌توانند دریچه‌ای به سوی حقایق اصیل و عوالم بالاتر باشند. اما این دریچه به روی هر کسی باز نمی‌شود. او برای روشن شدن این نکته، از مثال فیل و هندوستان استفاده می‌کند.

فیل، به دلیل آنکه اصل و ریشه‌اش از هندوستان است، در ضمیر ناخودآگاه خود خاطره و کشش آن سرزمین را دارد. بنابراین، وقتی به خواب می‌رود، این اشتیاق و خاطرهٔ ذاتی به شکل رؤیای هندوستان پدیدار می‌شود. روح انسان نیز چنین است. اگر روح، اصالتی آسمانی و علوی داشته باشد و از «نیستان» خود جدا افتاده باشد، در رؤیاهایش نیز به دنبال همان وطن اصلی خواهد بود. این رؤیاها، بازتاب اشتیاق روح به مبدأ خویش است.

در مقابل، همان‌طور که در بیت بعدی می‌آید، «خر» هرگز خواب هندوستان را نمی‌بیند، چون هیچ نسبتی با آنجا ندارد و از آنجا دور نیفتاده است. به همین ترتیب، روحی که اسیر عالم ماده و تعلقات دنیوی است و هیچ درکی از وطن اصلی خود ندارد، نمی‌تواند خواب‌های معنوی و متعالی ببیند. بنابراین، نوع رؤیاهای هر کس، نشان‌دهندهٔ بزرگی و اصالت روح اوست.