M4:3313 — منصب تعلیم نوع شهوتست / هر خیال شهوتی در ره بتست

مولانا در این بخش از مثنوی، محدودیت‌های «عقل جزئی» یا همان عقل حسابگر و استدلالی را در برابر معرفت شهودی و الهی بیان می‌کند. او معتقد است که عقل جزئی تنها تا لب گور را می‌بیند و برای فهم حقایق عالم غیب، باید از پیامبران و اولیای الهی پیروی کرد.

در این بیت، مولانا به یکی از دام‌های ظریف نفس برای سالک اشاره می‌کند: میل به «تعلیم دادن» و مرشد بودن. او این میل را نه یک فضیلت، که نوعی «شهوت» و خواسته‌ی نفسانی می‌داند. کسی که به جای «انتظار» و «استماع» (شنیدن) که در بیت قبل توصیه شد، به دنبال «ارتفاع» (بزرگی و مقام) از طریق سخن‌گفتن و آموزش دادن است، در واقع اسیر شهوتِ دیده شدن و تأیید شدن است. این میل به استادی، حجابی بر سر راه معرفت حقیقی است.

در مصرع دوم، این ایده را بسط می‌دهد: هر خیال و فکری که ریشه در چنین شهوتی (میل به قدرت، شهرت، تأیید) داشته باشد، مانند «بت» است. همان‌طور که بت‌پرست به جای خدا، مخلوق دست خود را می‌پرستد، سالکی هم که اسیر میل به استادی است، به جای حق، در حال پرستش نفس خود است. این بت‌های ذهنی، مانع رسیدن به توحید خالص و معرفت بی‌واسطه می‌شوند.