M4:97 — تا که چوبش می‌زنی به می‌شود / او ز زخم چوب فربه می‌شود

مولانا در این بخش از مثنوی، در حال توضیح یک اصل مهم عرفانی است: رنج و سختی، برای روح سالک مانند دارو و کیمیا عمل می‌کند. او برای روشن ساختن این ایده، از تمثیل حیوانی به نام «اَشغَر» استفاده می‌کند. طبق باورهای قدیم، این موجود عجیب با ضربه خوردن، نه تنها آسیب نمی‌بیند، بلکه رشد می‌کند و قوی‌تر می‌شود.

این بیت دقیقاً همین ویژگی شگفت‌انگیز را توصیف می‌کند. ضربات چوب که قاعدتاً باید باعث ضعف و جراحت شوند، در مورد این حیوان نتیجه‌ای معکوس دارند و به فربهی و سلامتی او می‌انجامند. مولانا بلافاصله در بیت بعدی (بیت ۹۸)، «نفس مؤمن» را به این حیوان تشبیه می‌کند و می‌گوید جان انسان باایمان نیز از زخم رنج‌ها و ناملایمات، فربه و نیرومند می‌شود.

بنابراین، این بیت مقدمه‌ای برای یک نتیجه‌گیری بزرگ‌تر است: همان‌طور که چوب برای «اشغر» مفید است، سختی‌ها و دشمنی‌ها نیز برای مؤمن سودمند هستند، زیرا او را به خدا نزدیک‌تر کرده و روحش را صیقل می‌دهند. این رنج‌ها انسان را از غفلت بیدار می‌کنند و او را وامی‌دارند تا برای یاری جستن به درگاه خداوند پناه ببرد.