อ่าน Daftar 6 ทั้งเล่มของ Al-Mowattad Al-Karim โคลงคู่ 16

M6:16 — چونک نگذارد سگ آن نعرهٔ سقم / من مهم سیران خود را چون هلم

چونک نگذارد سگ آن نعرهٔ سقممن مهم سیران خود را چون هلم
✦ แสดงผลโคลงคู่นี้เป็นไทย

M6:16

❋ ❋ ❋

شرحِ سروش — จากบทบรรยายมัษนวีที่บันทึกไว้ของเขา

عبدالکریم سروش از درس‌گفتارهای مثنوی ↗

این متن بر پایهٔ سخنرانی‌های ضبط‌شدهٔ دکتر سروش دربارهٔ مثنوی بازنویسی شده است. بازبینی نهایی توسط ایشان انجام نشده.

ترجمه و معنا

ترجمه به فارسی روان: چون سگ از نعرهٔ بیماری‌زای خود بازنمی‌ایستد، من چگونه می‌توانم مسافران و سیرکنندگان خود را رها کنم؟ معنا: مولانا در این بیت، خود را به ماه تشبیه می‌کند که نورافشانی‌اش را به خاطر غوغای سگان رها نمی‌کند و می‌گوید او نیز ارشاد سالکان را به خاطر بدگویان متوقف نخواهد ساخت.

شرح

این بیت یکی از روشن‌ترین تمثیل‌ها برای قاطعیت سالک و راهبر معنوی در مثنوی است. مولانا در اینجا خود را به ماه تشبیه می‌کند — همان «بدر»ی که در بیت پیشین (M6:15) از آن یاد می‌کند — و سگ را نمادی از منتقدان، بدگویان، یا هر نیروی منفی که قصد اخلال در مسیر معنوی را دارد. پرسش بلاغی مولانا این است: آیا ماه به خاطر غوغای سگان از سیر و نورافشانی خود بازمی‌ایستد؟ بی‌گمان نه.

من این را همان‌طور که مولانا خود می‌فرماید، بیانی از «هر کسی بر خلقت خود می‌تند» می‌دانم. قضا و تدبیر الهی، هر موجودی را به خدمتی گماشته و گوهر وجودی او را در بوتهٔ امتحان آن خدمت می‌نهد. سگ بنا بر خلقت خود، نعره سر می‌دهد — نعره‌ای که مولانا آن را «نعرهٔ سقم» یا بیماری‌زا می‌نامد، یعنی آزاردهنده و مضر برای جان. اما ماه نیز بنا بر خلقت خود، نور می‌افشاند و سیر خود را ادامه می‌دهد. نمی‌توان سگ‌ها را از عالم حذف کرد تا فقط ماه‌ها بمانند؛ خوب و بد، قهر و لطف، همه با هم در نظام هستی حضوری متوازن دارند.

این نکته‌ای عمیق در جهان‌بینی مولاناست که نه تنها پدیده‌های خوب و بد هر دو در عالم وجود دارند، بلکه در یک نسبت و توازن خاصی آفریده شده‌اند. مثال معروف سکنجبین (M6:17-18) که مولانا بلافاصله پس از این ابیات می‌آورد، مؤید همین نکته است. در سکنجبین، سرکه (که نمادی از قهر و سختی‌هاست) و انگبین (که نمادی از لطف و شیرینی‌هاست) هر دو ارکان اصلی هستند. حکمت تدبیر الهی اقتضا می‌کند که این دو با هم آمیخته شوند و محصولی متوازن و نافع پدید آورند. سرکهٔ جهان، گاه به ظاهر مضر است، اما برای خود حسابی دارد و در نسبت با انگبین، معنا و کارکرد می‌یابد. ما نمی‌توانیم سرکه‌ها را دور بریزیم و فقط انگبین بخواهیم.

از این روست که مولانا تاکید می‌کند که در این جهان، قهر و لطف الهی، یا همان سرکه و انگبین، همواره جاری‌اند. او، چون ماه، وظیفهٔ روشنگری و هدایت «سیران» خود را به عهده دارد و نعره‌های سگ‌صفتان نمی‌تواند و نباید او را از این وظیفه بازدارد. این پایداری، نشان‌دهندهٔ یک آرامش وجودی و اطمینان به نظام احسن الهی است که راهبر معنوی را از هرگونه اضطراب و توقف بازمیدارد.

نکات کلیدی

  • رهبر معنوی، مانند ماه، نباید نورافشانی خود را به دلیل بدگویی‌ها متوقف کند.
  • در جهان‌بینی مولانا، سگ و ماه، خیر و شر، و قهر و لطف الهی در یک نظام متوازن و ضروری با یکدیگر حضور دارند.
  • «هر کسی بر خلقت خود می‌تند»؛ هر موجودی وظیفهٔ ذاتی خود را انجام می‌دهد، فارغ از قضاوت دیگران.
  • نعرهٔ «سقم» یا بیماری‌زای منتقدان، قدرت ممانعت از سیر روشنگرانهٔ سالک را ندارد.
  • این بیت، نمادی از قاطعیت، پایداری و اطمینان به مسیر الهی است که رهبر باید از خود نشان دهد.

Sources: d6-s01 · 00:47:25 d6-s01 · 00:48:40 d6-s01 · 00:50:51 d6-s01 · 00:45:03

به زبانِ تو — ภาษาของคุณ · AI

บทสนทนา — ถามเกี่ยวกับบทกลอนนี้ — ตอบจากมัษนาวี พร้อมอ้างอิงทุกบทกลอน

บทสนทนาของคุณจะอยู่บนอุปกรณ์นี้ เว้นแต่คุณจะแบ่งปัน

สิ่งที่ผู้อ่านถาม

ยังไม่มีคำถามที่แบ่งปัน — คำถามของคุณอาจเป็นคำถามแรก