อ่าน Daftar 6 ส่วนที่เหลือของเรื่องราวของยาจกผู้แสวงหาปัจจัยยังชีพโดยปราศจากการทำงาน โคลงคู่ 1889

M6:1889 — هست دنیا قهرخانهٔ کردگار / قهر بین چون قهر کردی اختیار

هست دنیا قهرخانهٔ کردگارقهر بین چون قهر کردی اختیار
✦ แสดงผลโคลงคู่นี้เป็นไทย

M6:1889

❋ ❋ ❋

شرحِ سروش — จากบทบรรยายมัษนวีที่บันทึกไว้ของเขา

عبدالکریم سروش از درس‌گفتارهای مثنوی ↗

این متن بر پایهٔ سخنرانی‌های ضبط‌شدهٔ دکتر سروش دربارهٔ مثنوی بازنویسی شده است. بازبینی نهایی توسط ایشان انجام نشده.

ترجمه و معنا

ترجمه به فارسی روان: این دنیا خانهٔ قهر پروردگار است؛ قهر را بنگر، زیرا تو قهر را اختیار کردی. معنا: مولانا در اینجا بیان می‌دارد که این جهان، ذاتاً جایگاه عدل کامل نیست بلکه محلی برای ظهور قهر و ناملایمات الهی است. اگر کسی زندگی دنیا را هدف نهایی خود قرار دهد و به آن دل ببندد، باید انتظار روبرو شدن دائمی با جبر، ظلم و عدم رضایت را داشته باشد.

شرح

من بر این عقیده‌ام که این بیت، یک جهان‌شناسی بسیار مهم و کمتر دیده شده را از مولانا پیش روی ما می‌گذارد. او می‌فرماید: «هست دنیا قهرخانهٔ کردگار / قهر بین چون قهر کردی اختیار». این دنیا، به تعبیر مولانا، خانهٔ قهر است، نه خانهٔ عدل؛ این تفاوت، جوهر کلام اوست. در این جهان، آن تناسب و درخوری که ما در جهانی از عدل مطلق انتظار داریم، برقرار نیست. طالب همیشه به مطلوب نمی‌رسد، و آنچه نصیب ما می‌شود لزوماً درخور ما نیست.

من این را بارها گفته‌ام که ما وظیفه داریم در همین دنیا به هر میزان که می‌توانیم به برقراری عدالت بکوشیم، دست ظالمان را کوتاه کنیم و ظلم را کاهش دهیم. اما باید صادقانه بپذیریم که عدالت کامل، در این جهان، نه تنها دست‌نیافتنی است، بلکه اصولاً به دلیل ساختار آن، محقق نخواهد شد. قاضی، بر اساس دانش ظاهری و شواهد بیرونی قضاوت می‌کند؛ او از نیت‌های پنهان، از انگیزه‌های حقیقی افراد بی‌خبر است و نمی‌تواند هم باشد. اگر بنا باشد قاضی به کنه نیت‌ها پی ببرد، هیچ پرونده‌ای به سرانجام نمی‌رسد. این نقص بنیادین، در دادگاه‌ها و قوانین انسانی کاملاً مشهود است.

از این هم فراتر، در روابط انسانی بین ما و شما، بی‌عدالتی‌های پنهان و آشکار کم نیست. یکی در پس پرده بدگویی می‌کند، آبرویی می‌برد، توطئه می‌چیند و گاهی هم موفق می‌شود. اینجاست که می‌فهمیم مولانا از چه سخن می‌گوید. عدالت در این دنیا بسیار مینیمم است، و همین مینیمم بودنش، آن را فوق‌العاده باارزش می‌کند. هر کوششی در راه آن ستودنی است، اما هرگز به کمال نمی‌رسد. و بی‌تردید، عدالت نه تنها با موعظه و قانون، بلکه با فراهم آمدن یک زندگی حداقلی مرفّه برای انسان‌ها ریشه می‌گیرد؛ زیرا تنها در آرامش روانی و بی‌نیازی از تضییع حقوق دیگران است که انسان می‌تواند منصف باشد و خودش را جای دیگری بگذارد. پریشانی و عدم رفاه اولیه، انصاف‌ورزی را مختل می‌کند و به ظلم‌ها می‌افزاید.

بنابراین، مولانا به ما می‌گوید: «قهر بین چون قهر کردی اختیار». اگر تو دنیا را به عنوان مقصد و اختیار نهایی خود برگزیده‌ای، پس منتظر باش که تا آخر عمر راضی نخواهی شد. دائم شکایت خواهی کرد که «فلانی با من بد کرد»، «روزگار به من جفا کرد» و از این قبیل گلایه‌ها که کدام یک از ما کم یا زیاد آن‌ها را تجربه نکرده‌ایم؟

او برای نشان دادن این قهر، حتی به طبیعت و سرنوشت انسان اشاره می‌کند. می‌گوید: «استخوان و موی مقهوران نگر / پر و پای مرغ بین بر گرد دام / شرح قهر حق کننده بی‌کلام». نگاه کن به پرندگان بی‌گناهی که در دام می‌افتند و چگونه طعمه درندگان می‌شوند؛ این صحنه‌ها بدون کلام، قهر حق را شرح می‌دهند. و این را من اضافه می‌کنم که ما انسان‌ها خودمان نیز در کشتن و خوردن حیوانات کم از آن درندگان نیستیم، و حتی با عقل و ادراکمان، بدتر از آنانیم. در نهایت نیز، سرنوشت انسان، همان «مرد او بر جای خرپشته نشاند / و آنکه کهنه گشت هم خرپشته نماند» است؛ حتی گور هم دوامی ندارد. این‌ها همه نشانه‌هایی بی‌کلام از قهر این جهان‌اند.

نکات کلیدی

  • این دنیا ذاتاً قهرخانهٔ الهی است و جایگاه عدل کامل و مطلق نیست.
  • اگر کسی دنیا را هدف نهایی و اختیار خود قرار دهد، باید انتظار تجربهٔ دائمی قهر، ناملایمات و عدم رضایت را داشته باشد.
  • عدالت در این جهان به دلیل نقایص معرفتی (عدم آگاهی از نیت‌ها) و انگیزشی (پریشانی روانی)، همیشه ناقص و حداقلی است.
  • برقراری عدالت نیازمند فراهم آوردن رفاه اولیه و آسایش روانی برای انسان‌هاست تا انگیزه‌های ظلم کاهش یابد.
  • نشانه‌های قهر الهی در طبیعت (قربانی شدن حیوانات) و سرنوشت محتوم انسان (فنای جسم و قبر) بی‌کلام آشکار است.

Sources: d6-s42 · 51:31 d6-s42 · 52:36 d6-s42 · 56:54

به زبانِ تو — ภาษาของคุณ · AI

บทสนทนา — ถามเกี่ยวกับบทกลอนนี้ — ตอบจากมัษนาวี พร้อมอ้างอิงทุกบทกลอน

บทสนทนาของคุณจะอยู่บนอุปกรณ์นี้ เว้นแต่คุณจะแบ่งปัน

สิ่งที่ผู้อ่านถาม

ยังไม่มีคำถามที่แบ่งปัน — คำถามของคุณอาจเป็นคำถามแรก