อ่าน Daftar 6 การประกาศของไซยิด มาลิก ติรมิธว่า “ผู้ใดไปซามาร์คันด์ในสามหรือสี่วันเพื่อภารกิจนั้นๆ ข้าจะมอบเสื้อคลุม ม้า ทาสชายและทาสหญิง และทองคำจำนวนมาก” และนักแสดงตลกได้ยินข่าวการประกาศนี้ในหมู่บ้าน และมาหา กษัตริย์ที่สถานีโดยกล่าวว่า “ฉันไปไม่ได้แน่นอน” โคลงคู่ 2587

M6:2587 — تو پی دفع بلایم می‌زنی / تا ببینی رخنه را بندش کنی

تو پی دفع بلایم می‌زنیتا ببینی رخنه را بندش کنی
✦ แสดงผลโคลงคู่นี้เป็นไทย

M6:2587

❋ ❋ ❋

شرحِ سروش — จากบทบรรยายมัษนวีที่บันทึกไว้ของเขา

عبدالکریم سروش از درس‌گفتارهای مثنوی ↗

این متن بر پایهٔ سخنرانی‌های ضبط‌شدهٔ دکتر سروش دربارهٔ مثنوی بازنویسی شده است. بازبینی نهایی توسط ایشان انجام نشده.

ترجمه و معنا

ترجمه به فارسی روان: تو به قصد جلوگیری از بلایی که گمان می‌بری، مرا می‌آزاری و شکنجه می‌کنی تا نقطه‌ضعف یا نقشه‌ای پنهان در من بیابی و آن را خنثی سازی. معنا: این بیت زبان حال کسی است که مورد ستم قرار گرفته و به ظالم می‌گوید تلاش تو برای دفع بلا از طریق ظلم به دیگران بی‌فایده است و تنها بلای دیگری را به وجود می‌آورد.

شرح

این بیت، از زبان درویشی معترض یا دلقکی زیرک، خطاب به پادشاهی ستمکار بیان می‌شود که به گمان دفع بلایی موهوم، بی‌رحمانه او را آزار می‌دهد. پادشاه، در اوج سوءظن و بی‌صبری، می‌کوشد «رخنه»ای را در وجود درویش بیابد و «بندش کند»؛ گمان می‌کند با این کار، راه را بر هرگونه شورش یا آسیبی که از جانب درویش می‌پندارد، می‌بندد و خود را ایمن می‌سازد.

من می‌گویم، این شتاب در تنبیه و مجازات، خود نشانه‌ای آشکار از این است که این عمل نه از روی عدل الهی، که از سرِ خشم نفسانی و طبیعت غضبیه است. قضاوتی که از روی حلم و رضایت باشد، هرگز عجله در آن روا نیست. اما آنجا که خشمِ طبع حاکم می‌شود، ظالم به سرعت می‌شتابد تا پیش از آنکه شعله‌ی خشمش فروکش کند و «لذت انتقام» از میان برود، بساط کین‌توزی خود را بگسترد. این همان «شهوت کاذب» است که در غذا خوردنِ هل‌هلکیِ کسی که واقعاً گرسنه نیست، متجلی می‌شود. اما «اشتهای صادق»، با تأنی و رضایت، به وقتِ مناسب از غذا لذت می‌برد.

استدلال درویش روشن است: «تو پی دفع بلایم می‌زنی... اما غیر آن رخنه بسی دارد قضا.» تو می‌خواهی با بستن یک رخنه، بلا را دفع کنی، غافل از آنکه با این ستم، رخنه‌های بی‌شمار دیگری در بساط تقدیر گشوده خواهد شد. به عبارت دیگر، ظلم تو نه تنها مانع بلا نمی‌شود، بلکه خود، بلایی تازه را متوجه تو می‌کند. این سخن مولانا هشداری است به همهٔ دیکتاتورها و حاکمان مستبد که با سوءظن و خشونت، به قضاوت و مجازات زیردستان خود می‌پردازند. تاریخ پر است از حکایت فرزندان و درباریانی که به خاطر سعایت یا سوءظن بی‌اساس، در اوج مستی خشم پادشاهان، نابود شدند و پشیمانی بعدی هیچ سودی نداشت.

راه چارهٔ دفع بلا، بی‌گمان ستم نیست. مولانا در بیت پسین به صراحت بیان می‌دارد: «چاره احسان باشد و عفو و کرم.» این اشاره‌ای روشن است به همان حدیث معروف که «الصدقة ترفع البلاء» (صدقه بلا را دفع می‌کند) یا «داووا مرضاکم بالصدقة» (بیماران خود را با صدقه مداوا کنید). من همواره تأکید کرده‌ام که هر عمل نیکی که خیرش به دیگران برسد، صدها بار برتر از عباداتی است که تنها خیر لازم و منحصر به خودِ عامل دارد. به قول مولانا: «باد تند است و چراغم ابتری / زو بگیرانم چراغ دیگری.» عمر ما همچون چراغی است در معرض باد فنا؛ چاره این نیست که باد را متوقف کنیم، بلکه باید چراغ‌های دیگر (یعنی حیات دیگران، خیریه‌ها، دستگیری از مستمندان) را روشن کنیم، تا پس از خاموش شدن چراغ عمر ما، نور آنها همچنان تابان باشد. پس، از هر بهانه‌ای برای نیکی رساندن به دیگران، ولو به گمان دفع بلا، استقبال کنیم؛ چرا که نیکی، خود، بالاترین دفع بلاست.

نکات کلیدی

  • شتاب در انتقام، نشانه‌ی خشم نفسانی و «شهوت کاذب» است، نه عدل الهی.
  • ظلم و ستم برای دفع بلا، نه تنها بی‌فایده است، بلکه خود بلایی جدید را فرامی‌خواند.
  • تقدیر الهی رخنه‌های بی‌شماری دارد؛ بستن یک رخنه از سر ظلم، درهای دیگر بلا را می‌گشاید.
  • راه حقیقی دفع بلا، احسان، عفو و کرم است، نه مجازات ظالمانه.
  • نیکی‌هایی که خیرشان به دیگران می‌رسد، از هر عبادتِ با منفعتِ شخصی برتر است.

Sources: d6-s58 · 01:01:22 d6-s58 · 01:03:06 d6-s58 · 01:08:29 d6-s59 · 00:03:07

به زبانِ تو — ภาษาของคุณ · AI

บทสนทนา — ถามเกี่ยวกับบทกลอนนี้ — ตอบจากมัษนาวี พร้อมอ้างอิงทุกบทกลอน

บทสนทนาของคุณจะอยู่บนอุปกรณ์นี้ เว้นแต่คุณจะแบ่งปัน

สิ่งที่ผู้อ่านถาม

ยังไม่มีคำถามที่แบ่งปัน — คำถามของคุณอาจเป็นคำถามแรก