อ่าน Daftar 6 การประกาศของไซยิด มาลิก ติรมิธว่า “ผู้ใดไปซามาร์คันด์ในสามหรือสี่วันเพื่อภารกิจนั้นๆ ข้าจะมอบเสื้อคลุม ม้า ทาสชายและทาสหญิง และทองคำจำนวนมาก” และนักแสดงตลกได้ยินข่าวการประกาศนี้ในหมู่บ้าน และมาหา กษัตริย์ที่สถานีโดยกล่าวว่า “ฉันไปไม่ได้แน่นอน” โคลงคู่ 2628

M6:2628 — چون شوی تمییزده را ناسپاس / بجهد از تو خطرت قبله‌شناس

چون شوی تمییزده را ناسپاسبجهد از تو خطرت قبله‌شناس
✦ แสดงผลโคลงคู่นี้เป็นไทย

M6:2628

❋ ❋ ❋

شرحِ سروش — จากบทบรรยายมัษนวีที่บันทึกไว้ของเขา

عبدالکریم سروش از درس‌گفتارهای مثنوی ↗

این متن بر پایهٔ سخنرانی‌های ضبط‌شدهٔ دکتر سروش دربارهٔ مثنوی بازنویسی شده است. بازبینی نهایی توسط ایشان انجام نشده.

ترجمه و معنا

ترجمه به فارسی روان: چون به کسی که حق را از باطل تمییز می‌دهد ناسپاسی کنی، / بصیرت قبله‌شناس از جانت خواهد گریخت. معنا: این بیت هشدار می‌دهد که اگر به راهنمای اهل تمیز و بصیرت بی‌وفایی کنی، نیروی تشخیص راه راست و مقصد حقیقی را از دست خواهی داد.

شرح

مولانا در این بیت به نکته‌ای حیاتی اشاره می‌کند: سرنوشت بصیرت درونی ما بسته به شیوهٔ مواجهه ما با «تمییزده» است. «تمییزده» در اینجا کسی است که خود اهل تشخیص و جداکنندهٔ حق از باطل است؛ کسی که راه درست را نشان می‌دهد و می‌کوشد تا ما را نیز به تمیز و بصیرت برساند. من می‌گویم که این «تمییزده» همان «اصلح» است، همان راهنمایی که ما را به «قبلهٔ اصلی» رهنمون می‌شود.

خطری که مولانا گوشزد می‌کند، «ناسپاسی» نسبت به این راهنماست. ناسپاسی به معنای رویگردانی از او، بی‌اعتنایی به هدایتش، و در نهایت، تکیه بر «خودحجت‌دانستن» خویش است. این خودحجت‌دانستن، همان‌طور که بارها تأکید کرده‌ام، در عصر ما یک رویکرد «ناروا» و «کفران نعمت عقلانیت» محسوب می‌شود. عقل، موهبتی است برای تشخیص و پذیرش هدایت، نه برای انکار آن.

نتیجهٔ این ناسپاسی، از دست دادن «خطر قبله‌شناس» است. «خطرت» همان اندیشه و رأیی است که به دل خطور می‌کند و «قبله‌شناس» یعنی آن بصیرت درونی که مقصد و جهت حقیقی را می‌شناسد. اگر این ناسپاسی رخ دهد، آنگاه دیگر اندیشهٔ قبله‌شناسی از تو دور می‌شود و اصلاً آن میل به جستجو و تحقیق برای یافتن راه راست نیز از میان برداشته می‌شود. دیگر هیچ قطب‌نمای درونی نخواهی داشت.

مولانا پیش از این بیت، در ابیات قبلی، این نکته را روشن ساخته است: «قبله را چون کرد دست حق عیان / پس تحری بعد از این مردود دان.» یعنی وقتی حقیقت و قبلهٔ اصلی آشکار شد، دیگر جستجو و سرگردانی بی‌معناست. باید سر فرو آورد و ره پیمود. او هشدار می‌دهد: «یک زمان زین قبله گر زاهل شوی / سخره هر قبله باطل شوی.» اگر لحظه‌ای از این قبلهٔ حقیقی غافل شوی، بازیچهٔ هر قبلهٔ باطلی خواهی شد. این بیت نیز تأکیدی است بر همین معنا: بی‌وفایی به راهنمای حق، بهای گزافی دارد؛ نابینایی معنوی و گمراهی مطلق.

نکات کلیدی

  • بصیرت باطنی ما (خطرت قبله‌شناس) وابسته به ارج نهادن به راهنمایان اهل تشخیص (تمییزده) است.
  • ناسپاسی و بی‌توجهی به راهنمای حق، بهای از دست دادن قدرت درونی تشخیص مسیر درست را در پی دارد.
  • مولانا خودحجت‌دانستن را که به بی‌نیازی از راهنما می‌انجامد، «کفران نعمت عقلانیت» می‌خواند.
  • وقتی قبلهٔ حقیقی آشکار شود، دیگر تحری و سرگردانی بی‌معناست؛ باید تسلیم هدایت شد.
  • غفلت از قبلهٔ اصلی باعث می‌شود فرد به آسانی فریب قبله‌های باطل را بخورد.

Sources: d6-s60 · 54:15 d6-s60 · 54:50 d6-s60 · 55:20 d6-s60 · 56:10

به زبانِ تو — ภาษาของคุณ · AI

บทสนทนา — ถามเกี่ยวกับบทกลอนนี้ — ตอบจากมัษนาวี พร้อมอ้างอิงทุกบทกลอน

บทสนทนาของคุณจะอยู่บนอุปกรณ์นี้ เว้นแต่คุณจะแบ่งปัน

สิ่งที่ผู้อ่านถาม

ยังไม่มีคำถามที่แบ่งปัน — คำถามของคุณอาจเป็นคำถามแรก